Két nước xe tải bị nghẹt do đóng cặn làm nóng máy: cách nhận biết và xử lý

Két nước xe tải bị nghẹt, đóng cặn là khi các ống nhỏ trong két bị cặn khoáng hoặc gỉ sét bít lại, khiến nước làm mát không chảy qua để thoát nhiệt. Triệu chứng đặc trưng là máy nóng dần dù tải không đổi, kim nhiệt leo cao khi lên dốc hay kẹt xe, nước trong bình phụ đục và có cặn, thân két có mảng lạnh xen mảng nóng. Bài này giúp phân biệt két đã nghẹt với chỉ thiếu nước, chỉ ra vì sao két đóng cặn, và nêu những việc dễ gây bỏng hay nứt máy cần tránh.

Hiểu cơ chế: két nước làm mát máy thế nào

Két nước là nơi nước làm mát (coolant) nóng từ thân máy được làm nguội, vì coolant chảy qua nhiều ống dẹp nhỏ có lá tản nhiệt để gió và quạt mang nhiệt đi, nên máy giữ được nhiệt làm việc ổn định. Bơm nước đẩy coolant tuần hoàn, còn van hằng nhiệt (thermostat) quyết định lúc nào coolant được qua két.

Máy xe tải sinh nhiệt lớn khi đốt nhiên liệu nên coolant phải tuần hoàn quanh thân máy để mang nhiệt đi. Van hằng nhiệt điều tiết dòng chảy: máy còn nguội thì van đóng để máy nhanh đạt nhiệt làm việc, còn khi nước đạt ngưỡng thì van mở cho coolant qua két, thường bắt đầu mở ở khoảng 80–90°C tùy loại. Vì vậy anh em nên nhớ vị trí kim nhiệt lúc xe chạy bình thường của chính xe mình rồi so với lúc chạy nặng, thay vì lấy một con số chung làm ngưỡng.

Nắp két giữ áp cho hệ để nâng điểm sôi của nước nên nước khó sôi trào, và trị số áp này ghi trên nắp két hoặc trong cẩm nang của xe. Vì vậy nắp yếu cũng làm nước dễ sôi dù két chưa nghẹt, và gara nên kiểm cả nắp khi máy nóng bất thường.

Cách nhận biết két nghẹt hay chỉ thiếu nước

Hai tình trạng này cần tách vì cách xử khác nhau, nên làm lần lượt như sau:

1. Đỗ xe nơi bằng phẳng, kéo phanh tay, chèn bánh, tắt máy, chờ máy nguội hẳn và tuyệt đối không mở nắp két khi nóng.
2. Ghi nhận kim nhiệt trong lúc chạy: kim leo cao lúc lên dốc hay kẹt xe rồi hạ khi đường thông là dấu hiệu tản nhiệt kém.
3. Kiểm bình phụ: coolant đục, lợn cợn cặn hoặc đổi màu nâu gỉ cho thấy nước đã bẩn, nhưng riêng dấu hiệu này chưa đủ kết luận két nghẹt.
4. Nhờ gara quét dọc thân két bằng súng đo nhiệt hồng ngoại khi máy chạy: chỗ lạnh xen nóng bất thường cho thấy ống nhiều khả năng đã tắc.

Thời gian nguội khác nhau tùy mức quá nhiệt và kết cấu xe nên anh em không đoán bằng số phút, và nếu còn nghi ngờ hệ chưa hết nóng, hết áp thì để gara mở. Nếu bình phụ có dấu hiệu bẩn hoặc hệ có vấn đề, anh em nên ghi lại để đối chiếu với các dấu hiệu khác, và không tự sờ két khi máy đang chạy vì quạt quay và nước rất nóng.

Điểm phân biệt then chốt là nếu chỉ thiếu nước thì sau khi châm coolant lúc máy đã nguội, kim nhiệt thường về bình thường khi chạy lại, còn thiếu nước thường có lý do như rò rỉ nên anh em cần tìm chỗ rò. Nếu coolant đã đủ mà kim nhiệt vẫn leo cao khi lên dốc hay kẹt xe, thì nguyên nhân có thể là két nghẹt nhưng cũng có thể là van hằng nhiệt, quạt hoặc khí trong hệ. Két nghẹt còn có thể đi kèm thiếu nước, nên anh em đừng châm thêm nước để thử mà đưa xe cho gara kiểm tra khi chạy thật.

Vì sao két đóng cặn nghẹt

Nguyên nhân thường gặp là châm nước lã hay nước giếng thay coolant, vì nước này nhiều khoáng nên lâu ngày đóng cặn vôi bít ống. Ngoài ra còn hai nguyên nhân khác là coolant để quá lâu không thay và coolant pha sai tỉ lệ.

Coolant để quá lâu không thay thì mất chất chống gỉ, khiến thân máy và két sinh gỉ sét, mạt gỉ trôi theo dòng rồi lắng nghẹt các ống nhỏ. Coolant pha sai tỉ lệ hoặc pha bằng nước không phù hợp thì kém bảo vệ hệ thống và có thể góp phần sinh cặn. Vì vậy với loại cô đặc thì pha với nước cất đúng tỉ lệ ghi trên can, còn loại pha sẵn thì dùng thẳng không pha thêm.

Xe chở nặng leo đèo nhiều làm máy sinh nhiệt lớn hơn, nên két phải làm việc nhiều hơn và tình trạng tản nhiệt kém lộ ra sớm hơn. Do đó anh em thay coolant theo chu kỳ trong cẩm nang hoặc theo khuyến cáo của loại coolant đang dùng, và súc rửa hệ làm mát khi thấy nước bẩn hay có dấu hiệu đóng cặn.

Vì cặn trong két thường bắt nguồn từ việc châm nước lã hay để coolant quá lâu, nên sau khi súc rửa anh em đọc thêm cách chọn nước làm mát cho xe tải để châm đúng loại.

Việc nên làm và việc cần tránh

Phần an toàn này phải tuân thủ chặt vì thao tác sai dễ gây bỏng nặng hoặc nứt máy. Về việc nên làm, anh em chờ máy nguội hẳn rồi mới mở nắp két, châm đúng loại coolant theo hướng dẫn trên can và súc rửa hệ làm mát khi có dấu hiệu bẩn.

Khi kim nhiệt vọt đỏ giữa đường thì tấp vào lề an toàn rồi tắt máy chờ nguội chứ không cố chạy thêm.

Về việc cần tránh, anh em không mở nắp két khi nóng, vì nước sôi và hơi áp suất sẽ phun lên gây bỏng. Anh em cũng không đổ nước lạnh vào máy đang nóng đỏ, vì chênh nhiệt đột ngột dễ làm nứt block máy hay cong quy lát, và không châm nước giếng hay nước lã, vì đó là nguồn cặn khoáng làm nghẹt két về sau.

Khi nào cần thay két hoặc đưa xe tới gara

Một số trường hợp vượt tầm châm nước hay súc rửa tại nhà, nên cần gara có đồ nghề để kiểm tra và xử lý. Súc rửa rồi mà máy vẫn nóng, hoặc thân két còn nhiều mảng lạnh do ống tắc cứng, thì có thể phải thông két chuyên sâu hoặc thay lõi mới.

Két rỉ nước, chảy coolant ở mối hàn, hoặc nan tản nhiệt mục nát thì gara cần đánh giá xem vá được hay phải thay, và anh em đừng vá tạm để chạy tiếp.

Khi coolant lẫn nhớt hoặc bọt khí sủi liên tục, đó có thể là dấu hiệu gioăng quy lát chớm hỏng, nên anh em dừng xe, tắt máy và gọi gara hỗ trợ, vì chạy tiếp có thể làm hư máy nặng hơn.

Với các dấu hiệu nhẹ hơn như máy hơi nóng khi lên dốc hoặc coolant đục mà xe vẫn chạy ổn, anh em có thể đưa xe tới Gara Minh Nhựt hoặc gọi 0902 915 871. Gara sẽ kiểm tra hệ làm mát rồi chốt hạng mục trước khi làm.

Bài liên quan: Xe tải bị nóng máy và cách xử lý, Hao nước làm mát xe tải và Van hằng nhiệt xe tải là gì.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết két nước xe tải bị nghẹt hay chỉ thiếu nước?

Khi coolant đã châm đủ mà kim nhiệt vẫn leo cao lúc lên dốc hay kẹt xe, và thân két có mảng lạnh xen mảng nóng khi gara đo bằng súng nhiệt, thì nhiều khả năng két đã nghẹt một phần. Nước bình phụ đục hay lắng cặn chỉ cho thấy nước làm mát đã bẩn, chưa đủ để kết luận két nghẹt, và các nguyên nhân khác như van hằng nhiệt, quạt hay khí trong hệ vẫn cần được gara loại trừ.

Có nên tự súc rửa két nước tại nhà bằng dung dịch bán sẵn không?

Với cặn nhẹ, dung dịch súc rửa dùng đúng hướng dẫn khi máy đã nguội hẳn có thể xử lý được. Sau đó anh em xả sạch và châm lại đúng loại coolant theo hướng dẫn trên can. Khi ống đã tắc cứng và cặn dày thì dung dịch súc rửa khó tan hết cặn bám chặt trong ống nên nước vẫn không lưu thông đủ, lúc đó phải thông hoặc thay lõi két tại gara. Trong mọi trường hợp, anh em không mở nắp hay xả nước khi máy còn nóng để tránh bỏng, và nếu chưa rành cách xả rồi thải nước làm mát thì nên để gara làm.

Bao lâu nên thay nước làm mát cho xe tải một lần?

Chu kỳ thay coolant phụ thuộc loại coolant và khuyến cáo của hãng xe, nên anh em đối chiếu cẩm nang hoặc thông tin trên can thay vì lấy một mốc chung. Xe chở nặng, chạy đèo dốc nhiều thì nên kiểm hệ làm mát sớm hơn, vì máy sinh nhiệt lớn hơn. Dùng đúng loại coolant theo hướng dẫn trên can và không châm nước lã hay nước giếng thì két ít bị cặn khoáng bám hơn.