Xe tải bị bó côn hay côn không cắt: cách tự chẩn đoán và xử lý

Bó côn xe tải là khi tài xế đã đạp hết chân côn mà côn vẫn chưa cắt hẳn, nên máy vẫn còn truyền một phần lực xuống hộp số. Biểu hiện thường gặp là vào số khó và nghe tiếng va, nhất là số một và số lùi, còn khi dừng đèn đỏ mà vẫn để số thì xe có thể chực nhích hoặc rung. Đây là lỗi ngược hẳn với trượt côn, nên đừng nhầm hai bệnh với nhau. Bài này chỉ cách tự nhận biết bó côn ngay tại chỗ, phân biệt lỗi nằm ở hệ thuỷ lực điều khiển hay ở bộ côn, và những việc nên tránh để khỏi hỏng thêm hộp số.

Bó côn là gì và khác trượt côn thế nào

Bó côn là khi đã đạp hết côn mà đường truyền lực vẫn chưa ngắt hẳn, còn trượt côn thì ngược lại, là côn không bám đủ nên xe hụt lực dù máy gào to, nên bó côn chính là côn không chịu nhả để cắt.

Bình thường khi đạp côn, bàn ép (pressure plate) nhả ra và đĩa côn (clutch disc) tách khỏi bánh đà (flywheel), nhờ vậy đường truyền lực từ máy xuống hộp số bị ngắt và tài xế vào số êm. Bó côn xảy ra chẳng hạn khi đĩa côn không tách hết khỏi bánh đà hoặc trục sơ cấp hộp số bị kéo quay theo máy. Vì vậy hộp số vẫn quay khi lẽ ra phải đứng yên, hậu quả là vào số khó và kêu, còn xe có thể nhích hoặc rung khi dừng dù chân côn đã đạp sát sàn.

Cách tự nhận biết bó côn ngay tại chỗ

Tài xế quan sát được các dấu hiệu dưới đây mà không cần đồ nghề, miễn là xe đã đỗ nơi bằng phẳng, kéo phanh tay và chèn bánh chắc chắn, vì côn không cắt có thể khiến xe chồm khi vào số:

1. Để cần số ở N rồi nổ máy, đạp hết côn, gài thử số một hoặc số lùi; gài khó hoặc va khực thì côn có thể chưa cắt hết.
2. Khi xe đã dừng chắc, đạp côn sát sàn, để số và giữ phanh chân, nếu xe chực nhích hoặc rung thì hộp số có thể vẫn bị máy kéo.
3. Với côn thuỷ lực, nếu chân côn bỗng nhẹ bẫng và bình dầu côn tụt mức thì nhiều khả năng lỗi nằm ở hệ thuỷ lực điều khiển.

Nếu gài số bị cản cứng hoặc kêu to thì dừng thử ngay, không ép thêm, vì ép cưỡng dễ mẻ bánh răng và hại cơ cấu gài số. Riêng dấu hiệu nhích hoặc rung chưa đủ để kết luận nên cần đối chiếu với các bước khác.

Nếu xe chồm mạnh thì tắt máy ngay và gọi gara hỗ trợ, vì phanh tay và chèn bánh đang phải giữ cả xe. Cảm giác bàn đạp chỉ dùng được cho côn thuỷ lực, còn xe dùng côn cơ hoặc có trợ lực hơi thì cần gara xem theo đúng kết cấu của xe.

Lỗi ở hệ thuỷ lực điều khiển hay ở bộ côn

Cùng một triệu chứng nhưng hai nhóm nguyên nhân chênh nhau khá nhiều về công sửa, nên phải phân biệt trước.

Nhóm hệ thuỷ lực điều khiển thường nhẹ hơn, gồm thiếu dầu côn hoặc dầu quá bẩn, lọt gió trong đường dầu làm lực đạp không truyền đủ, và heo côn trên hoặc heo côn dưới (master hoặc slave cylinder) hỏng cúp-ben rò dầu. Nhóm này nhiều khi xử lý được bằng cách tìm ra chỗ rò rồi xả gió (bleed), thay cúp-ben và châm dầu đúng loại, còn nếu chỉ châm dầu mà không tìm chỗ rò thì dầu sẽ tiếp tục tụt và lỗi quay lại.

Nhóm bộ côn nặng hơn vì phải hạ hộp số, gồm đĩa côn cong vênh hoặc kẹt trên trục sơ cấp nên không tách hết khỏi bánh đà, và bi tê (release bearing) hoặc càng mở côn kẹt cứng nên cản hành trình mở côn. Ngoài ra còn có bi đầu trục (pilot bearing) kẹt làm trục sơ cấp quay theo máy, cùng bàn ép hỏng lò xo màng hoặc lá kéo cong nên không nhả hết đĩa. Còn bàn ép yếu lực ép thì lại gây trượt côn chứ không gây bó côn, nên đừng nhầm hai bệnh. Vì cùng một triệu chứng có thể đến từ hai nhóm nguyên nhân có chi phí sửa chênh nhau nhiều, nên cần kiểm đúng nguyên nhân trước khi quyết định thay cả bộ côn.

Việc nên và không nên làm khi côn không cắt

Khi côn không cắt, anh em nên về số N và kéo phanh tay lúc phải dừng lâu, đừng để nguyên số rồi nổ máy, vì côn đang không cắt nên xe có thể chồm tới ngay lúc đề.

Anh em cũng nên nhìn mức dầu ở bình dầu côn và tìm vết rò bằng mắt trước, còn nếu nghi lọt gió thì nhờ thợ xả gió đường dầu côn để loại nguyên nhân nhẹ nhất. Nếu vào số quá khó thì anh em tấp vào lề an toàn thay vì cố ép giữa dòng xe.

Về việc cần tránh, anh em không cố ép vào số khi đang bó côn, vì làm vậy hại cơ cấu gài số và mẻ bánh răng, biến một lỗi nhẹ thành lỗi nặng. Anh em cũng không chạy đường dài với côn không cắt, bởi khi dừng đèn đỏ xe có thể chồm tới và va vào xe phía trước. Anh em cũng không đổ dầu sai loại vào bình dầu côn, vì dầu không hợp có thể làm hỏng cúp-ben.

Khi nào giao gara và thợ làm gì

Nên đưa xe cho gara khi tự kiểm thấy vào số vẫn khó dù dầu côn đã được kiểm và châm đúng loại, khi bình dầu côn hao mà tìm không ra chỗ rò, hoặc khi nghi đĩa côn đã cong vênh. Ở gara, thợ đi từ nhẹ tới nặng: kiểm dầu và đường dầu côn, xả gió, soát heo côn trên và dưới.

Còn nếu gài số bị cản cứng, kêu va mạnh hoặc xe chồm khi dừng thì anh em không tự lái xe tới gara mà tắt máy, chèn bánh và gọi gara hỗ trợ. Lý do là mỗi lần ép số hoặc chạy tiếp đều hại thêm cơ cấu gài số.

Nếu hệ thuỷ lực ổn thì thợ kiểm thêm hành trình càng mở côn và chỉnh theo thông số của hãng xe nếu kết cấu cho phép chỉnh, xong mới tính tới việc hạ hộp số để xem đĩa côn, bi tê và bàn ép. Cách này giúp tài xế khỏi phải trả tiền thay cả bộ côn khi bệnh chỉ nằm ở đường dầu.

Khi cần hạ hộp số để xem đĩa côn, bi tê và bàn ép, anh em có thể nhờ Gara Minh Nhựt. Gara có hơn 20 năm hoạt động với xe tải, xe container, đầu kéo và làm đại tu máy và hộp số cho xe nặng. Anh em cứ gọi 0902 915 871 để gara kiểm tra và báo giá trước khi làm.

Bài liên quan: Côn xe tải bị nặng cứng, Xe tải mất côn do đâu và Bao lâu thay bộ côn xe tải.

Câu hỏi thường gặp

Xe bị bó côn có chạy tiếp được không?

Không nên chạy tiếp khi côn không cắt rõ, vì vào số phải ép nên dễ mòn cơ cấu gài số và mẻ bánh răng, còn khi dừng đèn đỏ xe có thể chồm tới. Anh em nên tấp vào lề, kéo phanh tay và về số N trước khi nổ máy lại, và nếu gài số bị cản cứng hoặc xe chồm thì tắt máy, chèn bánh rồi gọi gara hỗ trợ thay vì chạy đường dài.

Sửa bó côn có phải hạ hộp số không?

Tùy nguyên nhân mà có phải hạ hộp số hay không: nếu do hệ thuỷ lực điều khiển như thiếu dầu, lọt gió hoặc heo côn thì thường không phải hạ hộp số. Chỉ khi do bộ côn như đĩa côn cong vênh, bàn ép hoặc bi tê hỏng thì mới phải hạ hộp số, nên kiểm đúng bệnh trước sẽ đỡ tốn.