Bộ côn (ly hợp) xe tải là cụm nằm giữa bánh đà và hộp số, có nhiệm vụ nối hoặc ngắt lực truyền từ máy sang hộp số. Bộ côn xe tải không có mốc km cố định để thay, vì bố côn là chi tiết mài mòn và mòn theo cách anh em dùng xe chứ không theo lịch. Hiểu điều này giúp anh em thay đúng lúc, không quá sớm gây tốn kém mà cũng không quá muộn để phải trả giá bằng an toàn và chi phí sửa lớn hơn. Bài này chỉ ra vì sao không thể đếm km, các dấu hiệu côn sắp hết, cách kéo dài tuổi thọ côn và lúc nào cần đưa xe tới gara.
Vì sao không có con số cố định
Không có con số cố định vì mỗi lần đề pa hoặc vào số, đĩa côn phải trượt một chút trong lúc anh em nhả bàn đạp để tốc độ của nó bắt kịp bánh đà, nên bố côn mòn dần theo số lần thao tác và mức tải lúc đó.
Bộ côn (ly hợp) nằm giữa bánh đà và hộp số, truyền lực từ máy sang hộp số nhờ đĩa côn có lớp bố ma sát được bàn ép giữ chặt vào bánh đà. Khi côn đã đóng hoàn toàn thì đĩa và bánh đà quay cùng nhau, và chỉ khi lực ép yếu đi hoặc bố dính dầu thì côn mới trượt cả lúc đã nhả hết bàn đạp.
Hai xe cùng dòng vẫn có thể mòn côn chênh nhau rất xa, vì xe chạy đường bằng và sang số dứt khoát thì bố côn ít phải chịu ma sát và nhiệt. Còn xe hay rà côn, chạy đèo dốc, chở nặng hoặc dừng đi nhiều trong phố thì bố côn chịu nhiều ma sát và nhiệt hơn nên mòn nhanh hơn. Vì vậy anh em nên theo dõi dấu hiệu thay vì đếm km, bởi mốc km của xe này không áp được cho xe khác.
Dấu hiệu bộ côn sắp phải thay
Các dấu hiệu dưới đây thường xuất hiện dần, nhưng lỗi ở hệ điều khiển côn có thể gây biểu hiện đột ngột, nên anh em nhớ cảm giác lúc xe còn tốt để so sánh:
- Trượt côn: tua máy tăng mà xe không bốc theo, rõ nhất khi lên dốc hoặc chở nặng, vì đĩa côn không bám đủ chặt vào bánh đà.
- Điểm côn ăn thay đổi: ở nhiều xe, khi bố mòn mỏng đi thì anh em phải nhả bàn đạp gần hết hành trình côn mới bắt đầu ăn.
- Mùi khét: thường gặp khi lên dốc hoặc chở nặng, vì bố côn đang quá nhiệt do trượt, chạy tiếp sẽ làm chai mặt đĩa côn và bánh đà.
- Vào số khó hoặc giật: vào số khó là côn có thể cắt chưa dứt, còn giật khi nhả côn có thể do ma sát không đều hoặc dính dầu.
Trượt côn có thể do bố mòn, bố dính dầu, lực ép của bàn ép yếu hoặc hệ điều khiển khiến côn không đóng hết, nên anh em có thể xem thêm bài côn xe tải bị trượt để biết nguyên nhân chi tiết.
Điểm côn ăn thay đổi so với lúc xe còn mới, nhưng còn phụ thuộc cơ cấu điều chỉnh, cơ cấu tự bù và độ rơ bàn đạp của từng xe, nên chỉ thợ kiểm mới biết nguyên nhân là bố mòn hay hệ điều khiển bị lệch.
Vào số khó có thể do hệ điều khiển côn, đĩa côn hoặc bàn ép, và hai dấu hiệu vào số khó hay giật đều cần thợ kiểm, vì nhìn bên ngoài không phân biệt được nguyên nhân.
Khi cần tự kiểm nhanh, anh em đỗ xe trên nền bằng, kéo phanh tay, chèn bánh, cài số N rồi nổ máy để đạp và nhả bàn côn vài lần. Nếu nghe tiếng rít hoặc rào rào chỉ có khi đạp thì có thể bi tê (bạc đạn cắt côn) đang khô hoặc mòn, còn bàn đạp nặng bất thường, hẫng hoặc không bật lại thì nên nhờ thợ kiểm hệ điều khiển côn. Các thao tác kiểm sâu hơn như đo hành trình bàn đạp hay tháo che hộp côn cần dụng cụ, và tuỳ cấu tạo từng xe có thể phải nâng xe hoặc nâng cabin mới tiếp cận được, nên anh em để gara làm.
Nếu đạp hết chân côn mà vẫn khó vào số và nghe tiếng va khi gài số một hay số lùi thì lỗi có thể do côn không cắt hẳn, nên anh em đọc thêm cách tự chẩn đoán bó côn trước khi thay côn.
Kéo dài tuổi thọ bộ côn
- Không rà côn và không tì chân lên bàn đạp khi chạy, vì ấn hờ làm đĩa côn trượt nhẹ, tăng tải lên bi tê và khiến mòn nhanh.
- Sang số dứt khoát, nhả hết hành trình bàn đạp côn sau khi vào số, vì để lưng chừng thì côn trượt và sinh nhiệt, nhất là lúc lên dốc.
- Không dùng côn để giữ xe đứng trên dốc mà dùng phanh, vì giữ xe bằng cách nhả côn nửa chừng làm bố côn trượt và nóng liên tục.
- Kiểm tra hệ điều khiển côn định kỳ, gồm dầu và xy-lanh côn nếu côn dầu, hoặc cáp và cần nếu côn cơ, cùng độ rơ bàn đạp.
Việc kiểm tra này giúp côn cắt dứt và ăn hết, vì côn cắt không dứt làm khó vào số và gây thêm tải cho hộp số, còn côn ăn không hết thì đĩa côn trượt, nóng và mòn nhanh hơn.
Khi nào nên dừng chạy và đưa xe vào gara
Khi đã có dấu hiệu trượt côn thì anh em đừng chờ, vì trượt côn giữa dốc lúc chở nặng làm xe mất sức kéo đúng lúc cần nhất. Nếu có mùi khét nồng thì anh em nên dừng xe ở chỗ an toàn thay vì cố lên tiếp.
Chạy tiếp lúc côn đang trượt làm mặt bánh đà nóng, chai hoặc rạn, và khi đó chi phí tăng lên vì phải xử lý cả bánh đà chứ không chỉ thay bộ côn.
Thay bộ côn ở gara gồm những gì
Gara Minh Nhựt kiểm tra đĩa côn, bàn ép, bi tê và mặt bánh đà, rồi cho anh em biết chi tiết nào đã tới hạn phải thay.
Thông thường đĩa côn, bàn ép và bi tê nên thay cùng một lần, vì các chi tiết này làm việc cùng nhau và mòn theo nhau nên thay lẻ dễ khiến phải hạ hộp số thêm một lần nữa. Riêng bánh đà thì thợ đánh giá mặt còn dùng được hay cần xử lý, để anh em không phải thay thừa.
Thay côn thường phải tách hộp số khỏi máy, nên việc này cần cầu nâng và đồ nghề của gara để làm an toàn và đúng kỹ thuật chứ khó làm dọc đường. Anh em xem thêm dịch vụ đại tu động cơ và hộp số xe tải của gara, hoặc gọi 0902 915 871 để báo đời xe và triệu chứng côn.
Câu hỏi thường gặp
Bộ côn xe tải chạy được bao nhiêu km thì phải thay?
Không có mốc km cố định, vì bố côn là chi tiết mài mòn và tốc độ mòn phụ thuộc tải trọng, địa hình và thói quen lái, nên hai xe cùng dòng cũng có thể chênh nhau rất xa. Cách theo dõi thực tế hơn là anh em ghi nhớ cảm giác bàn đạp và sức kéo lúc xe còn tốt, rồi nhờ thợ kiểm hành trình bàn đạp cùng độ rơ mỗi lần bảo dưỡng. Nhờ vậy anh em phát hiện sớm khi cảm giác đổi khác, thay vì chờ tới lúc trượt côn giữa dốc.
Bàn đạp côn nặng hoặc hẫng có phải do bố côn mòn không?
Chưa chắc, vì bàn đạp nặng, hẫng hoặc không bật lại thường liên quan tới hệ điều khiển côn như thiếu dầu côn, lọt khí, xy-lanh côn rò hoặc cáp kẹt hơn là bố mòn. Bố mòn chủ yếu lộ ra qua trượt côn và điểm côn ăn thay đổi, nên hai nhóm dấu hiệu này giúp anh em biết nên nghi phần nào trước. Nếu xe dùng côn dầu, anh em có thể nhìn mức dầu ở bình chứa khi xe đỗ nơi bằng phẳng, còn xả gió hay thay xy-lanh thì nên để gara làm, vì cần đúng quy trình và dụng cụ.
Không chắc côn xe còn dùng được bao lâu thì anh em đừng đợi tới lúc trượt côn giữa dốc mới thay.
Gara Minh Nhựt hơn 20 năm hoạt động, chuyên sửa chữa, đại tu xe tải, xe container, xe đầu kéo tại 321 Quốc lộ 51, Phước Tân, Biên Hòa, nên khi anh em đưa xe tới kiểm côn, thợ kiểm tra rồi mới chốt hạng mục và giá trước khi làm.
📞 Gọi ngay 0902 915 871 · Xem dịch vụ đại tu động cơ và hộp số
Bài liên quan:
