Cháy côn xe tải: dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử lý

Cháy côn xe tải là tình trạng bố côn (lớp vật liệu ma sát trên đĩa côn) bị nóng quá mức khi trượt, nên chai cứng, cháy khét và không còn bám đủ để truyền lực từ động cơ xuống hộp số. Dấu hiệu dễ thấy là mùi khét từ khu vực côn, tua máy lên mà xe không chạy tương ứng và xe ì hẳn khi lên dốc chở nặng. Tuy nhiên mùi khét một mình chưa đủ để kết luận, vì dầu rò dính lên chi tiết nóng cũng cho mùi tương tự. Bài này giúp anh em phân biệt cháy côn với hết côn để biết nguyên nhân, tự kiểm an toàn và nhận ra lúc nào phải dừng xe.

Cháy côn xe tải là gì và khác gì hết côn

Bố côn cháy khi đĩa bị trượt trên bánh đà, vì phần lực không truyền hết biến thành nhiệt nên mặt bố chai cứng, đổi màu và mất ma sát, còn bánh đà và bàn ép cũng có thể bị rạn hoặc chai theo.

Bộ ly hợp (côn) nằm giữa bánh đà và hộp số, và khi anh em nhả bàn đạp thì bàn ép ép đĩa côn vào bánh đà để truyền lực.

Anh em hay nghe thợ nói xe tải bị hết côn, và cách gọi này thường chỉ bố mòn hết theo thời gian chứ chưa chắc là cháy. Hết côn là hậu quả của việc dùng lâu, còn cháy côn là hậu quả của việc bố bị trượt và nóng quá mức, nên hai tình trạng có thể xảy ra riêng hoặc nối tiếp nhau.

Cháy côn cũng khác với côn trượt, vì côn trượt là hiện tượng đĩa không bám được còn cháy côn là hậu quả để lại sau khi trượt lâu. Anh em có thể đọc thêm về nguyên nhân trượt ở bài côn xe tải bị trượt để biết cách chặn trượt từ sớm.

Dấu hiệu nhận biết xe tải bị cháy côn

Các dấu hiệu dưới đây thường đi cùng nhau và nặng dần theo mức độ cháy, nhưng từng dấu hiệu riêng lẻ chưa đủ để kết luận, nên anh em càng nhận ra sớm và đưa xe đi kiểm thì càng bớt tốn kém:

• Mùi khét: mùi hăng của vật liệu ma sát nung nóng bốc lên khi đề pa, leo dốc hoặc kẹt xe, lúc bố côn dễ trượt và nóng nhất.
• Tua lên xe không tăng: đạp ga thấy tua máy nhảy cao mà xe chạy chậm theo, vì đĩa côn không bám đủ để truyền hết lực xuống hộp số.
• Xe ì khi chở nặng: xe đề pa khó, lên dốc yếu hẳn dù máy vẫn khỏe, vì lực kéo bị thất thoát ngay tại bộ côn.
• Điểm ăn côn thay đổi: côn chỉ ăn khi nhả chân rất cao hoặc sát cuối hành trình, vì bố mòn, chỉnh lệch hoặc dẫn động có vấn đề.
• Rung giật khi nhả côn: xe rung hoặc giật khi đề pa, vì mặt bánh đà hoặc bố đã chai rạn nên ma sát không còn đều.
• Khói mỏng từ khu vực côn: khi nặng có khói bốc ra từ khe giữa máy và hộp số, nên dừng xe và tắt máy.

Tuy nhiên dầu rò dính lên chi tiết nóng cũng có thể cho mùi khét tương tự nên cần gara xác định, và vị trí ăn côn bất thường còn tùy thiết kế của từng dòng xe. Khi thấy khói bốc ra thì bố có thể quá nhiệt hoặc dầu rò đang chạm chi tiết nóng, nên anh em dừng xe và tắt máy ngay.

Nguyên nhân khiến xe tải cháy côn

Bố côn cháy khi nó trượt và sinh nhiệt quá mức, có thể sau nhiều lần trượt hoặc một lần trượt nặng dưới tải lớn, nên mọi nguyên nhân dưới đây đều làm đĩa côn bám kém hoặc phải ma sát nhiều hơn mức cần:

• Thói quen lái sai: rà côn, đạp côn nửa vời hoặc để chân lên bàn đạp làm bố ma sát nhiều hơn mức cần, xem mục sau.
• Bố côn đã mòn: bố mòn tới sát đinh tán thì lực bám giảm hẳn, nên đĩa trượt nhiều hơn và nhiệt tăng nhanh.
• Bố dính dầu mỡ: dầu rò từ phớt đuôi trục khuỷu hoặc phớt trục sơ cấp hộp số thấm vào bố làm mặt bố trơn và dễ trượt.
• Chỉnh côn sai: độ rơ bàn đạp hoặc hành trình lệch thông số hãng có thể khiến bi tê (bạc đạn cắt côn) tì vào bàn ép, giảm lực ép.
• Bàn ép yếu: lò xo hoặc lá màng của bàn ép mỏi sau thời gian dài chịu nhiệt nên lực ép giảm, khiến bố trượt dù còn dày.
• Hệ dẫn động côn có vấn đề: xy-lanh côn thủy lực rò dầu hoặc lọt khí làm côn ngắt không hết, đĩa bị kéo lê.
• Tải nặng hơn khả năng của xe: chở quá tải hoặc kéo rơ-moóc nặng buộc côn truyền lực lớn hơn thiết kế nên bố trượt nhiều hơn khi đề pa.

Khi bố mòn sát đinh tán, đinh tán còn có thể cào xước mặt bánh đà. Buồng côn vốn phải khô nên bố dính dầu dễ trượt dù chưa mòn nhiều. Khi bi tê tì vào bàn ép thì lực ép giảm nên bố trượt, tùy cơ cấu từng dòng xe. Côn ngắt không hết còn làm khó vào số, còn nếu cơ cấu không hồi về đủ thì bàn ép có thể ép thiếu lực và bố trượt.

Đi xe như thế nào thì dễ cháy côn

Cùng một bộ côn, xe của người này chạy được rất lâu còn xe của người khác lại cháy sớm, vì mỗi lần trượt đều sinh nhiệt và các thói quen dưới đây làm bố trượt nhiều hơn mức cần:

• Đạp côn nửa vời: giữ bàn đạp ở lưng chừng khi xe nhích chậm, nên đĩa côn trượt trên bánh đà liên tục thay vì ăn hẳn hoặc nhả hẳn.
• Để chân lên bàn đạp: chân đặt hờ lâu có thể làm bi tê tì vào bàn ép, giảm lực ép nên bố trượt nhẹ mà không nhận ra.
• Giữ xe trên dốc bằng côn: thay vì dùng phanh, việc giữ xe bằng cách nhả côn vừa đủ làm bố trượt liên tục và nóng rất nhanh.
• Đề pa bằng số quá cao: khi số quá cao so với tải và độ dốc, bố phải trượt lâu hơn mới đưa được xe đi.
• Nhích từng chút khi kẹt xe: nếu cứ giữ côn lưng chừng để xe nhích thì bố trượt và nóng dần.

Việc chân đặt hờ có làm bi tê tì vào bàn ép hay không còn tùy lực chân và cơ cấu của xe. Khi kẹt xe, anh em nên đạp hết côn để gài số rồi thả côn dứt khoát qua điểm ăn, còn khi phải đứng lâu thì về số mo, nhả côn và giữ phanh.

Tự kiểm tra an toàn trước khi đưa xe đi sửa

Anh em có thể quan sát vài dấu hiệu mà không cần tháo gì, miễn là xe đỗ nơi bằng phẳng, kéo phanh đỗ, tắt máy và chèn bánh, và tuyệt đối không chui gầm khi chưa chèn bánh:

1. Ngửi và nhìn khu vực giữa máy và hộp số sau khi dừng xe, vì mùi khét hoặc khói mỏng cho thấy ở đó có chi tiết nóng bất thường.
2. Ấn nhẹ bàn đạp côn xem hành trình và độ rơ, vì bàn đạp nặng, chìm hoặc không hồi về cho thấy chỉnh côn hay dẫn động có vấn đề.
3. Xe côn thủy lực thì nhìn bình dầu côn xem mức dầu có tụt nhanh, quanh xy-lanh có vệt dầu ướt không, vì dầu hụt cho thấy hệ rò.

Chi tiết nóng bất thường ở bước một có thể là bố côn hoặc dầu rò dính lên chi tiết nóng, còn độ rơ tự do ở bước hai chỉ đối chiếu được khi sổ hãng có quy định.

Phép thử côn có trượt hay không cần vào số cao rồi nhả côn dần để xem máy có chết không, nhưng thao tác này có thể làm xe nhích hoặc lao. Vì vậy anh em không nên tự thử, mà nên để người có chuyên môn làm theo quy trình an toàn và thông số của hãng xe.

Khi nào phải dừng xe và gọi gara

Xe đã có dấu hiệu cháy mà vẫn chạy tiếp thì bố và bánh đà có thể bị mài thêm, nên gặp các tình huống dưới đây anh em nên dừng xe ở chỗ an toàn, tắt máy rồi gọi gara:

• Mùi khét nặng hoặc khói bốc ra từ khu vực côn, vì bố có thể quá nhiệt hoặc dầu rò chạm chi tiết nóng, chạy tiếp dễ hư thêm.
• Xe không kéo nổi tải dù đã về số thấp, vì bố không còn bám để truyền lực.
• Bàn đạp côn đạp xuống mà vẫn không vào được số, vì côn có thể không ngắt hết và đĩa bị kéo lê.
• Bàn đạp côn chìm hoặc không hồi về, vì hệ dẫn động có thể đã rò dầu hoặc hỏng và anh em có thể mất côn giữa đường.

Nếu chưa chắc xe còn đủ an toàn để tự về, anh em hãy dừng lại cho côn nguội rồi gọi gara hỗ trợ, vì chạy tiếp khi côn yếu có thể làm xe mất lực giữa đường đông và gây nguy hiểm.

Sửa cháy côn ở gara gồm những gì

Thợ sẽ hạ hộp số để kiểm tra đĩa côn, bàn ép, bi tê và kiểm cả mặt bánh đà, vì nếu chỉ thay bố mà bánh đà đã chai hoặc rạn thì bố mới có thể vẫn trượt và cháy lại. Nếu bố ngấm dầu, thợ tìm và xử lý chỗ rò của phớt trước khi lắp bộ côn mới.

Anh em thường nên thay cả bộ côn cùng lúc gồm đĩa côn, bàn ép và bi tê, vì ba chi tiết mòn theo nhau nên thay lẻ dễ phải hạ hộp số thêm lần nữa. Xy-lanh côn và độ rơ bàn đạp cũng được kiểm và chỉnh theo thông số của hãng xe để bố không bị trượt lại.

Anh em xem thêm về việc bao lâu thì thay côn xe tải để biết lúc nào nên thay trước khi bố cháy, còn chi phí cụ thể thì anh em xem ở phần hỏi đáp bên dưới.

Câu hỏi thường gặp

Mùi khét ở xe tải có chắc là cháy côn không?

Chưa chắc, vì dầu rò dính lên chi tiết nóng hoặc phanh bị bó cũng cho mùi khét tương tự, nên anh em cần xem mùi có bốc ra từ khu vực côn kèm tua máy lên mà xe không đi hay không. Khi chưa phân biệt được thì anh em nên dừng xe ở chỗ an toàn, tắt máy và gọi Gara Minh Nhựt hỗ trợ kiểm tra thay vì đoán rồi chạy tiếp.

Cháy côn có phải thay luôn bánh đà không?

Không phải lúc nào cũng thay, vì chỉ khi hạ hộp số thợ mới xem được mặt bánh đà chỉ chai nhẹ hay đã rạn sâu. Việc mài phẳng hay thay còn tùy loại bánh đà và giới hạn gia công theo thông số của hãng xe. Nếu bỏ qua bước kiểm này mà chỉ thay bố thì bố mới có thể tiếp tục trượt, nên anh em hãy để gara kiểm bánh đà cùng lúc với thay bộ côn.

Thay bộ côn xe tải hết bao nhiêu tiền?

Chi phí không cố định, vì còn phụ thuộc việc chỉ thay bộ côn hay phải xử lý thêm bánh đà, phớt và xy-lanh côn, cũng như dòng xe và công hạ hộp số. Anh em hãy gọi báo đời xe và triệu chứng để Gara Minh Nhựt kiểm tra rồi thống nhất hạng mục cần thay trước khi làm.

Nếu thấy bài viết có ích, anh em có thể thêm Gara Minh Nhựt vào Nguồn ưu tiên trên Google, để những lần tìm sau Google có thể hiện bài của gara cho anh em nhiều hơn.

Thêm vào Nguồn ưu tiên
trên Google