Côn xe tải bị trượt: dấu hiệu nhận biết và cách xử lý

Côn xe tải bị trượt là khi vòng tua máy lên cao mà tốc độ xe không tăng theo, rõ nhất lúc lên dốc hoặc chở nặng, thường kèm mùi khét bố côn. Đây là tình trạng đĩa côn không bám hết vào bánh đà nên một phần lực của máy bị mất, khác hẳn bó côn là côn không cắt được. Bài này chỉ cách tự thử để nhận biết côn có trượt hay không, các nguyên nhân thường gặp, và vì sao không nên rà côn ép dốc khi côn đã yếu.

Trượt côn là gì và vì sao xe hụt lực

Bộ côn nằm giữa máy và hộp số. Trượt côn xảy ra khi bộ côn không truyền hết mô-men mà máy tạo ra, vì lực ép và ma sát không đủ nên đĩa côn quay chậm hơn bánh đà. Phần chênh lệch vòng quay biến thành nhiệt ngay tại mặt bố, đó là lý do có mùi khét và bố mòn rất nhanh.

Khi tài xế nhả chân côn, lò xo của bàn ép (pressure plate) ép đĩa côn (clutch disc) dính chặt vào bánh đà (flywheel), nhờ lực ma sát mà toàn bộ mô-men của máy truyền xuống hộp số. Ma sát yếu đi thường vì mặt bố mòn mỏng, mặt bố dính dầu trơn, lò xo bàn ép yếu không ép đủ mạnh, hoặc hành trình côn chỉnh sai làm bàn ép không ép hết đĩa côn.

Cách tự thử khi nghi côn trượt

Tài xế tự kiểm được ngay tại chỗ, không cần tháo máy:

1. Đỗ xe trên đoạn đường bằng, kéo phanh tay hết cỡ và chèn bánh cho chắc, rồi để máy nổ cầm chừng.
2. Giữ chân phanh, đạp hết chân côn, gài một số cao như số 3 hoặc số 4 rồi từ từ nhả côn mà không đạp ga.
3. Khi chạy bình thường, để ý lúc lên dốc hoặc chở nặng mà tua máy vọt lên nhưng xe không tăng tốc theo, vì đó là dấu hiệu trượt rõ.
4. Để ý mùi khét bố côn sau khi lên dốc hoặc chở nặng, và xem điểm bám của chân côn có lên quá cao hay không.

Nếu côn còn bám tốt thì máy bị hãm nặng, hụt tua mạnh hoặc chết máy vì xe đang được phanh giữ, còn nếu máy vẫn nổ đều mà xe không bị hãm thì đó là dấu hiệu côn trượt. Thử xong, anh em đạp hết côn, đưa cần số về số 0 rồi mới nhả phanh, và chỉ làm trong vài giây vì để lâu sẽ nóng bộ côn.

Phép thử này chỉ dành cho xe số sàn có bàn đạp côn và chỉ làm khi phanh cùng chèn bánh đủ giữ xe, còn với xe hộp số tự động hoặc bán tự động, hay khi anh em chưa chắc giữ được xe, thì để gara thử.

Khi chạy bình thường, anh em đừng cố đạp ga mạnh để thử, bởi làm vậy chỉ khiến côn trượt thêm và nóng thêm.

Ghi lại lúc nào xe trượt (lên dốc, chở nặng, số mấy) để thợ khoanh vùng nhanh hơn.

Những nguyên nhân thường gặp khiến côn trượt

• Chỉnh sai hành trình côn làm côn trượt khi bàn đạp hết hành trình tự do, vì bi tê vẫn tì vào bàn ép nên không ép hết đĩa côn.
• Dính dầu vào mặt bố xảy ra khi dầu rò từ phốt trục cơ (rear main seal) hoặc phốt hộp số làm trơn bố.
• Bàn ép yếu lò xo nghĩa là lò xo bàn ép giảm lực theo thời gian, ép đĩa côn không đủ mạnh nên phải thay bàn ép.
• Bố côn mòn hết thì đinh tán tì vào bánh đà, mặt tiếp xúc không còn ổn định nên khả năng truyền lực giảm mạnh.

Nếu bộ côn chưa bị hư do trượt trước đó thì chỉnh lại đúng thông số có thể hết trượt mà không phải thay chi tiết. Với côn thủy lực, nếu xy-lanh hoặc đường dầu kẹt khiến côn không nhả hết thì bi tê vẫn tì vào bàn ép và côn cũng trượt tương tự, nên thợ kiểm thêm mực dầu cùng khí lọt.

Với bố dính dầu, nên xử lý nguồn rò trước, vì chỉ thay bố mà phốt vẫn rò thì bố mới cũng trượt lại, và anh em có thể nhìn gầm xe xem quanh chuông côn có vết dầu không để báo thợ kiểm phốt.

Khi bố côn đã mòn hết thì phải thay đĩa côn, và nếu để đinh tán cào vào bánh đà thì hỏng luôn mặt bánh đà.

Đừng rà côn ép dốc và những việc nên tránh

Giữ chân côn lưng chừng cho xe bò dốc là cách làm cháy bố rất nhanh, vì đĩa côn trượt liên tục dưới tải nặng; khi dừng trên dốc hãy dùng phanh tay giữ xe thay vì rà côn.

Cũng đừng cố chạy tiếp khi côn đã trượt, bởi nhiệt lớn có thể làm rạn hoặc chai mặt bánh đà, mà bánh đà hỏng thì phải xử lý hoặc thay kèm, đội chi phí lên nhiều.

Nếu côn mới trượt nhẹ và buộc phải nhích xe vào chỗ an toàn gần nhất thì anh em chạy thật chậm, tránh dốc, tải nặng và đạp ga mạnh, còn quãng đường xa thì nên gọi gara hỗ trợ. Khi đã trượt rõ hoặc có mùi khét thì dừng xe và gọi hỗ trợ ngay.

Bố côn và bố thắng đều là chi tiết ma sát mòn dần, nên nếu lúc đạp thắng anh em còn nghe tiếng két thì nên đọc nguyên nhân thắng xe tải kêu két để biết khi nào cần cho gara kiểm.

Khi nào phải thay và thay những gì

Anh em nên giao xe cho gara khi phép tự thử cho thấy côn trượt rõ mà chỉnh hành trình không hết, khi có mùi khét kèm hụt lực thường xuyên, hoặc khi phát hiện dầu rò vào khu vực côn. Lúc này nguyên nhân có thể nằm trong bộ côn hoặc do dầu rò, và gara phải mở ra kiểm mới biết cần thay những gì.

Vì bộ côn nằm giữa máy và hộp số nên thay đĩa côn hay bàn ép thường phải hạ hộp số, còn chỉnh hành trình côn thì thường làm được mà không cần hạ. Khi thay, nên thay đồng bộ đĩa côn, bàn ép và bi tê (bạc đạn cắt côn) trong cùng một lần hạ hộp số, vì ba chi tiết mòn theo nhau. Thay lẻ một món dễ phải hạ hộp số lần nữa khi món còn lại hỏng. Nếu bánh đà thuộc loại hãng cho phép gia công và còn đủ kích thước theo quy định thì có thể láng lại. Còn khi đã rạn nứt hoặc mòn quá giới hạn của hãng thì phải thay, nên gara đo bánh đà mới biết làm theo hướng nào.

Việc hạ hộp số để thay đồng bộ bộ côn cho xe tải nặng và xe container nằm trong dịch vụ đại tu máy và hộp số của Gara Minh Nhựt, nên anh em có thể đưa xe tới để gara kiểm tra trước.

Bài liên quan: Nguyên nhân xe tải cháy côn, Bao lâu thay bộ côn xe tải và Côn xe tải bị nặng cứng.

Câu hỏi thường gặp

Xe trượt côn còn chạy được không?

Tùy mức độ trượt: khi còn nhẹ thì chỉ nên nhích xe vào chỗ an toàn gần nhất, còn khi đã trượt rõ hoặc có mùi khét bố côn thì nên dừng và gọi gara hỗ trợ. Chạy tiếp lúc này là để nhiệt dồn vào bánh đà, khiến chi phí đội lên vì phải xử lý cả bánh đà thay vì chỉ thay bộ côn.

Trượt côn có tự hết được không?

Trượt côn không tự hết được, vì bố mòn, dính dầu hay bàn ép yếu đều là hư hỏng không tự phục hồi. Chỉ khi nguyên nhân là chỉnh sai hành trình và bộ côn chưa hư thì chỉnh lại đúng thông số mới có thể hết trượt. Để càng lâu thì nhiệt càng lan sang bánh đà, nên anh em cho gara kiểm sớm sẽ đỡ tốn hơn.