Tăng thắng là chỉnh lại khe hở giữa bố và tang trống để cần đẩy không phải đi xa mới ép được bố vào tang, đưa hành trình phanh về gần như lúc đầu. Đây là việc quen tay với dân chạy xe tải, nhưng phanh là hệ an toàn nên chỉnh sai khe hở có thể làm phanh ăn yếu, ăn lệch hoặc bó phanh, cho nên đây không phải chuyện làm qua loa cho xong. Câu hỏi thường gặp nhất là tăng bao nhiêu mới đủ và kiểm bằng cách nào. Bài này vì thế giải thích cơ chế chỉnh khe hở, cách gara đo hành trình cần đẩy theo thông số hãng, mốc buộc phải thay bố hoặc tang, và những dấu hiệu buộc anh em phải dừng xe để gọi gara.
Phanh tang trống xe tải hoạt động thế nào
Muốn hiểu vì sao phải chỉnh thì trước hết phải biết bố thắng ăn vào đâu và cơ cấu nào truyền lực từ chân phanh tới bố. Nhiều xe tải dùng phanh tang trống, và với xe nặng thì lực phanh được dẫn bằng khí nén.
Khi anh em đạp chân phanh, khí nén đẩy cần đẩy trong bầu phanh, và cần đẩy này kéo cần điều chỉnh (thợ quen gọi là slack adjuster) xoay trục cam chữ S. Cam đó banh hai guốc phanh mang bố thắng ép vào tang trống, nên bố cọ vào tang và xe giảm tốc.
Xe cỡ nhỏ hơn thì thường dùng phanh dầu với cơ cấu bánh cóc, nhưng có xe tự chỉnh còn xe khác phải chỉnh tay, nên chỉ nhìn thấy bánh cóc thì chưa đủ để biết xe mình thuộc loại nào.
Bố mòn dần làm khe hở giữa bố và tang rộng ra, nên cần đẩy phải đi xa hơn mới ép được bố vào tang, và tăng thắng là thu bớt khe hở đó để đưa hành trình phanh về gần lại như lúc đầu. Vì vậy hành trình cần đẩy dài hơn bình thường là dấu hiệu phanh cần được kiểm.
Vì sao phải đo hành trình cần đẩy trước khi chỉnh
Sai lầm thường thấy là vặn theo tay quen, trong khi phanh phải được đo trước khi can thiệp, vì hành trình cần đẩy là chỉ báo cho thấy khe hở giữa bố và tang có thể đã rộng ra.
Chỉ báo này không đo trực tiếp khe hở, bởi hành trình còn chịu ảnh hưởng của độ rơ, biến dạng và tình trạng cơ cấu, nên riêng nó chưa đủ để kết luận cần chỉnh bố. Với phanh hơi, thợ dùng phép thử gọi là chalk test, tức đánh dấu phấn lên cần đẩy rồi so vị trí cần đẩy lúc nhả phanh với lúc đạp phanh.
Phép đo này phải theo thông số của hãng xe hoặc hãng bầu phanh và là việc của thợ, nên anh em nhờ gara đo theo thông số của hãng.
Anh em nên biết trình tự thợ thường làm để trao đổi với thợ cho rõ:
- Thợ đỗ xe nơi bằng phẳng, chèn bánh thật chắc rồi nạp áp khí tới mức cẩm nang hoặc hãng bầu phanh quy định cho phép đo.
- Thợ gạch vạch phấn trên cần đẩy, sát mặt bầu phanh, rồi lấy mặt bầu phanh làm mốc cố định để đọc.
- Một người phụ đạp phanh đúng mức hãng yêu cầu, còn thợ đo vạch phấn dịch bao xa so với mặt bầu phanh giữa lúc nhả và lúc đạp.
- Thợ so con số đó với giới hạn hành trình hãng quy định cho đúng loại bầu đang lắp, vì mỗi loại bầu có giới hạn khác nhau.
Thợ chỉ nhả phanh tay sau khi đã chèn bánh chắc để hệ về trạng thái nghỉ, vì nhả khi bánh chưa chèn chắc thì xe có thể trôi, và mốc phấn phải rõ vì có vậy hai lần đo mới so được với nhau. Độ dịch của vạch phấn giữa lúc nhả và lúc đạp phanh chính là hành trình cần đẩy.
Hành trình dài hơn giới hạn thì phanh có thể ăn trễ và hụt lực, nên thợ kiểm tiếp cần điều chỉnh cùng bố chứ chưa vội kết luận riêng về khe hở. Còn khi nằm trong giới hạn thì vẫn chưa loại trừ được bó phanh hay kéo lệch, nên thợ kiểm thêm bánh có quay tự do và hai bên có ăn đều không.
Vì bầu phanh nằm sát bánh và gầm xe, anh em không chui gầm khi chưa chèn bánh chắc chắn, và chỉ đứng ngoài quan sát khi thợ đo.
Gara chỉnh phanh theo trình tự nào
Khi gara đo thấy hành trình vượt giới hạn thì việc chỉnh cũng do gara làm. Còn nếu đang chạy trên đường mà phanh có dấu hiệu bất thường thì anh em dừng xe theo bước cuối rồi gọi hỗ trợ chứ không tự lái tới gara. Trình tự dưới đây giúp anh em hiểu gara làm gì cùng vì sao mỗi bước phải có điều kiện an toàn.
- Thợ xác định xe dùng cần điều chỉnh loại nào, vì nhiều xe đời mới đã là cần tự động.
- Trước khi đụng vào cam và cần điều chỉnh, thợ đỗ xe nơi bằng phẳng, chèn bánh chắc và đưa áp khí về trạng thái cẩm nang cho phép.
- Thợ kích bánh cần chỉnh lên cho quay tự do và kê chân đế đỡ xe chắc chắn, không chỉ dựa vào kích.
- Thợ chỉnh khe hở theo cẩm nang của xe, vì tùy cơ cấu mà phải mở khóa trước khi xoay, chỉnh ở bu-lông đầu cần hoặc xoay bánh cóc.
- Thợ không chỉnh chặt hơn thông số, bởi khe hở quá nhỏ khiến bố cọ tang liên tục và sinh nhiệt.
- Thợ chỉnh đều hai bánh cùng một trục, bởi nếu hai bên lệch nhau thì lực phanh hai bánh chênh nhau.
- Chỉnh xong, gara chạy thử ở tốc độ thấp trên đoạn đường vắng và phanh vài lần để xem phanh có ăn đều, có bị lệch hay bó không.
- Khi xe kéo lệch, phanh yếu, hành trình dài bất thường, có khói hoặc mùi khét thì phải dừng xe ở chỗ an toàn, chèn bánh và gọi gara.
Cần tự động tự bù mòn, nên vặn tay liên tục vừa có thể làm hỏng cơ cấu bên trong cần, vừa che mất nguyên nhân thật khiến hành trình dài. Nếu hành trình vẫn dài dù có cần tự động, hoặc cần chỉnh tay mà phải chỉnh nhiều lần liên tiếp trong thời gian ngắn, thì đó là dấu hiệu bố mòn nhanh, cần hỏng hoặc cam kẹt, và khi đó phải kiểm nguyên nhân chứ không chỉnh bù mãi.
Xe lúc chỉnh phải được giữ bằng chèn bánh chứ không dựa vào phanh, vì tùy trạng thái áp khí và loại bầu phanh mà lực giữ xe của phanh thay đổi. Nhiều xe tải có bầu phanh kiểu lò xo tích năng, bên trong có lò xo rất mạnh ép phanh lại khi khí xả hết, nên xả khí phải theo quy trình vận hành của hãng, còn tháo hay mở cơ cấu chứa lò xo này rất nguy hiểm, cần dụng cụ chuyên dụng và chỉ gara mới làm. Bánh được kích lên và kê chân đế chắc chắn như vậy vừa an toàn vừa cảm nhận được lúc bố chạm tang.
Riêng cần chỉnh tay thì thợ đưa bố tới vừa chạm tang rồi nới trả theo lượng hãng xe quy định để bánh quay tự do không cọ, còn cần tự động thì làm theo quy trình riêng của hãng chứ không áp cách này. Sau đó thợ đo lại hành trình cần đẩy và quay thử bánh, vì hành trình đạt giới hạn vẫn chưa loại trừ được chuyện bố bó tang.
Khe hở quá nhỏ làm nhiệt cao có thể gây mất phanh do nóng (brake fade) đúng lúc đổ đèo, còn hai bên lệch nhau thì tùy cầu xe cùng mức chênh mà xe có thể kéo lệch sang một phía khi phanh.
Anh em gọi gara hỗ trợ lưu động hoặc kéo xe, và đừng chạy tiếp kể cả chạy chậm về gara, vì khi phanh đã có vấn đề thì mỗi đoạn đường chạy thêm đều làm tăng nguy cơ mất phanh. Bánh nóng bất thường hoặc nóng chênh rõ so với bánh còn lại cũng là lý do dừng xe vì đó có thể là dấu hiệu bố đang bó tang, và anh em cũng đừng nới thêm theo phỏng đoán vì nguyên nhân có thể là chỉnh quá chặt nhưng cũng có thể là kẹt cam, hỏng bầu phanh hay bố dính dầu. Anh em cũng đừng lại gần bánh khi còn nóng vì dễ bỏng.
Khi nào phải thay bố và việc nào nên giao cho gara
Nếu bố đã mòn tới lẫy báo hoặc gần đinh tán, hoặc đã dính dầu thì việc đúng là thay chứ không phải tăng. Lý do là bố mòn tới đinh tán sẽ cào xước tang, còn chỉnh chỉ thu được khe hở chứ không bù lại được lớp bố đã mất.
Còn khi tang trống mòn quá giới hạn hoặc bị nứt thì phải thay tang, bởi thay riêng bố không khắc phục được tang đã quá giới hạn.
Phanh là hệ an toàn sống còn của cả chiếc xe, nên anh em giao gara việc đo hành trình cần đẩy và chỉnh theo thông số hãng chứ không tự làm. Việc này càng cần thiết khi anh em chưa rõ loại bầu và giới hạn của nó, hoặc phanh vẫn ăn kém sau khi chỉnh. Ở Gara Minh Nhựt, thợ đo hành trình cần đẩy rồi kiểm bố, tang, cam và cần điều chỉnh để biết phanh yếu do khe hở hay do chi tiết hỏng. Thợ cũng kiểm phanh hai bên có ăn đều không và soi chỗ rò khí, rò dầu, vì rò rỉ cũng làm phanh yếu.
Sau khi kiểm tra xong, gara báo hạng mục và chốt giá trước khi làm để anh em nắm rõ việc nào cần sửa.
Câu hỏi thường gặp
Tăng bố thắng xe tải là nới hay siết bao nhiêu?
Không có một con số chung cho mọi xe, vì mức chỉnh tùy cơ cấu phanh và thông số của từng hãng, nên anh em để gara chỉnh. Với loại bánh cóc (star-wheel) chỉnh tay, thợ đưa bố tới vừa chạm tang rồi nới trả đúng lượng hãng xe quy định để bánh quay được tự do. Còn với phanh hơi dùng cần điều chỉnh, thợ chỉnh theo quy trình của hãng rồi đo lại để hành trình cần đẩy bầu phanh nằm trong giới hạn mà hãng quy định cho loại bầu đang lắp.
Làm sao biết cần tăng thắng mà không phải tháo bánh?
Với xe phanh hơi, gara chỉ cần đo hành trình cần đẩy là biết hành trình có vượt giới hạn hay không mà chưa phải tháo bánh, nhưng đó mới là chỉ báo chứ chưa phải kết luận. Nếu hành trình dài mà bố còn dày thì nguyên nhân có thể nằm ở cần điều chỉnh hoặc cam, còn muốn biết bố mòn tới đâu thì gara phải tháo bánh và mở tang ra xem. Với xe dùng loại phanh khác, hoặc khi phanh đã kéo lệch hay ăn yếu, anh em dừng xe ở chỗ an toàn và gọi gara kiểm trực tiếp.
Xe tải đời mới có phải chỉnh thắng bằng tay không?
Nhiều xe đời mới đã dùng cần điều chỉnh tự động, cho nên anh em không nên vặn tay liên tục như xe cũ. Nếu hành trình cần đẩy vẫn dài dù xe có cần tự động, hoặc phải chỉnh nhiều lần mà phanh vẫn ăn kém, thì lỗi có thể nằm ở chính cần tự động, ở cam hoặc ở bố. Khi đó anh em nên nhờ gara kiểm chứ không vặn tay bù, vì vặn sai còn có thể làm hỏng cơ cấu bên trong cần. Còn nếu phanh đã ăn yếu hoặc kéo lệch thì phải dừng xe ở chỗ an toàn rồi gọi gara.
Khi nào phải thay bố chứ không tăng nữa?
Nếu chỉnh xong mà hành trình lại dài ra sau một thời gian ngắn, hoặc phanh bắt đầu rung, kêu rít hay ăn không đều, thì nhiều khả năng bố hoặc tang đã tới mức phải thay chứ không còn là chuyện khe hở. Lý do là chỉnh chỉ thu lại khe hở mà không bù được lớp bố hay tang đã mất. Muốn kết luận chắc thì gara tháo bánh đo độ dày bố và đường kính tang so với giới hạn của hãng, còn nếu bố dính dầu thì phải tìm chỗ rò dầu trước khi thay bố mới.
Nếu anh em chưa chắc xe mình thuộc loại chỉnh tay hay tự động, hoặc cần đo hành trình cần đẩy theo thông số hãng, thì hãy đưa xe tới Gara Minh Nhựt để kiểm tra. Còn nếu phanh đã kéo lệch hoặc ăn yếu thì dừng xe ở chỗ an toàn và gọi gara hỗ trợ lưu động hoặc kéo xe.
Gara Minh Nhựt chuyên sửa chữa, đại tu xe tải, xe container, xe đầu kéo tại 321 Quốc lộ 51, Phước Tân, Biên Hòa, và sau khi kiểm tra sẽ chốt hạng mục cùng giá rồi mới làm.
📞 Gọi ngay 0902 915 871 · Xem dịch vụ sửa chữa xe tải
Bài liên quan:
