Xe tải nổ máy có tiếng gõ, lạch cạch: Nghe tiếng đoán bệnh

Xe tải nổ máy có tiếng gõ hoặc lạch cạch bất thường là dấu hiệu một chi tiết bên trong đã rơ hoặc lỏng. Mỗi kiểu gõ ứng với một vùng hỏng khác nhau, nên nghe đúng kiểu thì khoanh được vùng bệnh, và có loại gõ buộc phải dừng xe ngay kẻo hư nặng thêm. Bài này chỉ cách nghe để phân biệt gõ trong máy với gõ ở gầm, gõ lúc nguội với gõ lúc nóng, và loại nào nguy hiểm cần vào gara sớm.

Tiếng gõ trong máy sinh ra từ đâu

Trong động cơ, các chi tiết như bạc biên, bạc trục, piston và xu-páp chuyển động sát nhau qua một màng dầu mỏng làm đệm. Khi khe hở giữa chúng còn đúng, màng dầu hấp thụ va đập nên máy chạy êm. Đến lúc chi tiết mòn hoặc khe hở rộng ra, hai bề mặt va vào nhau và phát thành tiếng gõ, khe hở càng lớn thì tiếng càng rõ. Vì mỗi chi tiết nằm ở một chỗ và làm việc theo một nhịp riêng, tiếng gõ của chúng cũng khác nhau về độ đục, độ đanh và thời điểm xuất hiện — đó chính là căn cứ để nghe mà đoán bệnh.

Nghe theo vòng tua hay theo tốc độ xe để khoanh vùng

Bước tách đầu tiên là xem tiếng gõ bám theo cái gì. Đỗ xe tại chỗ, về số N rồi rồ ga: nếu tiếng gõ dồn nhanh chậm theo vòng tua máy thì nguồn nằm trong máy hoặc ở cụm quay theo trục cơ như puly, máy nén khí, bánh đà và ly hợp. Ngược lại, nếu đứng yên rồ ga không nghe gì mà phải chạy mới có, và tiếng đổi theo tốc độ xe, thì thủ phạm ở gầm — láp, bánh hoặc bạc đạn bánh — chứ không phải máy. Chỉ riêng phép nghe này đã loại được một nửa khả năng, giúp khỏi mổ nhầm máy khi lỗi nằm ở gầm.

Gõ lúc nguội hay lúc nóng nói lên bệnh gì

Sau khi biết tiếng gõ theo vòng tua, nghe thêm nó xuất hiện lúc máy nguội hay lúc nóng:

• Lạch cạch nhỏ và đều lúc mới nổ buổi sáng rồi dịu đi khi máy nóng thường là khe hở xu-páp (valve clearance) lớn; trị số tham khảo quanh 0,2–0,4 mm khi nguội, nhưng xu-páp nạp và xu-páp xả thường khác nhau và phải tra đúng theo mã động cơ; đây là việc căn chỉnh của thợ chứ không phải khoảng tài xế tự chọn.
• Gõ đục và nặng khi máy đã nóng, rõ hơn lúc tăng ga và tăng tải, nhất là khi kèm đèn báo áp suất nhớt, thường là hở bạc biên hoặc bạc trục (bearing knock) — đây là loại nguy hiểm.
• Gõ đanh chói khi tăng ga thường là kích nổ (knock) do nhiên liệu kém hoặc kim phun (injector) phun sai thời điểm.

Các trị số trên tùy dòng máy, nên đối chiếu cẩm nang của xe.

Loại gõ nào phải dừng xe ngay

Nguy nhất là gõ đục theo vòng tua, nặng lên khi máy nóng và tăng tải, kèm đèn báo áp suất nhớt — dấu hiệu bạc biên đã hở. Nếu cố chạy tiếp, màng dầu đứt hẳn và bạc bị nghiền trong lúc trục vẫn quay, dẫn tới lột dên rồi xước trục khuỷu, biến một lần thay bạc thành cả đợt đại tu. Gặp kiểu gõ này phải tấp vào lề, tắt máy và gọi hỗ trợ. Các kiểu còn lại như gõ xu-páp lúc nguội hay kích nổ khi tăng ga thì không gấp bằng, nhưng vẫn nên xử sớm vì để lâu cũng kéo theo mòn thêm.

Khi nào phải mở máy và giao gara

Nên đưa xe cho gara khi tiếng gõ đục theo tua đi kèm đèn nhớt; khi đã canh chỉnh xu-páp mà tiếng gõ không giảm; hoặc khi gõ đi kèm hao nhớt và khói. Việc đo áp suất nhớt cần đồng hồ chuẩn, còn mở máy kiểm bạc cần thợ có kinh nghiệm và đồ nghề; cả hai thường vượt điều kiện làm dọc đường. Gara Minh Nhựt chuyên đại tu máy xe tải, container và đầu kéo từ năm 2000, nghe máy và đo trước khi báo hạng mục. Gọi 0902 915 871. Bài liên quan: Xe tải hở bạc lột dên, Xe tải bị bó máy và Dấu hiệu cần đại tu máy.

Câu hỏi thường gặp

Tiếng gõ theo vòng tua máy và theo tốc độ xe khác nhau chỗ nào?
Gõ theo vòng tua là loại đứng yên rồ ga vẫn nghe, nhịp gõ dồn nhanh khi lên tua — nguồn nằm trong máy. Gõ theo tốc độ xe là loại phải chạy mới có và đổi theo vận tốc — nguồn ở gầm như láp, bánh hoặc bạc đạn bánh. Nghe theo phép này trước để khỏi mổ nhầm máy.

Máy gõ lạch cạch lúc mới nổ buổi sáng rồi hết khi nóng, có sao không?
Kiểu lạch cạch nhỏ lúc nguội rồi dịu khi nóng thường là khe hở xu-páp lớn, canh chỉnh lại là hết và không nặng. Nhưng nếu là gõ đục nặng lúc máy đã nóng kèm đèn áp suất nhớt thì khác hẳn, đó là hở bạc và phải dừng xe kiểm ngay.

Gõ máy để lâu có hại gì?
Tùy loại gõ. Nếu là hở bạc biên, chạy cố làm màng dầu đứt, bạc bị nghiền rồi lột dên và xước trục khuỷu, biến một hư hỏng thay bạc thành cả đợt đại tu. Vì vậy loại gõ đục theo tua kèm đèn nhớt cần dừng sớm nhất.