Dấu hiệu xe tải cần đại tu máy: Cách tự đếm để quyết định

Đại tu máy là việc rã động cơ ra, đo mòn từng chi tiết rồi phục hồi các chỗ đã quá dung sai về đúng thông số của nhà sản xuất. Đây là quyết định lớn và tốn, nên điều tài xế cần nhất không phải là mổ máy sớm, mà là biết khi nào máy thật sự đáng đại tu. Bài này đưa danh sách dấu hiệu để tự đếm, giải thích vì sao đừng kéo dài khi đã đủ dấu hiệu, một lần đại tu gồm những công đoạn nào, và việc nên làm ở gara trước khi quyết.

Đại tu máy là gì

Đại tu (overhaul) là mở động cơ thành từng chi tiết, đo mức mòn và khe hở, rồi thay hoặc phục hồi các chi tiết vượt giới hạn cho phép, khác với thay một bộ phận hỏng đơn lẻ. Cách này xử lý cả cụm cùng lúc, đưa các khe hở làm việc về đúng dung sai chung. Khi nhiều bộ phận đã mòn tới hạn, thay lẻ từng chỗ thường không giữ được lâu vì các chi tiết còn lại tiếp tục mòn và kéo theo hỏng dây chuyền, nên lúc đó đại tu cả cụm mới bền.

Đếm dấu hiệu để biết máy đã tới lúc đại tu

Một dấu hiệu đơn lẻ có thể do nguyên nhân khác; từ ba dấu hiệu trở lên cùng lúc mới tính tới đại tu. Tài xế tự đối chiếu:

1. Áp suất nhớt tụt thấp khi máy nóng: ở tua thấp lúc máy đã nóng, áp nhớt thường không dưới khoảng 1 bar (~15 psi) và cao hơn khi lên tua tùy dòng máy, nên đo ở đúng vòng tua và nhiệt độ theo cẩm nang; đèn áp nhớt chớp lúc nổ cầm chừng là dấu hiệu bạc đã mòn, nhưng con số chỉ để tham khảo và một mình nó chưa quyết định đại tu.
2. Áp suất nén giữa các xy-lanh chênh nhau nhiều: đo nén từng máy, độ lệch giữa các xy-lanh thường không nên quá khoảng 10% tùy dòng máy; lệch lớn cho thấy xéc-măng hoặc xu-páp máy đó đã yếu, nhưng cũng cần xét cả mức nén tuyệt đối vì nếu mọi xy-lanh cùng thấp thì độ lệch vẫn nhỏ mà máy đã mòn.
3. Hao nhớt bất thường: phải châm nhớt giữa hai kỳ thay mà không thấy rò ra ngoài, nghĩa là nhớt lọt vào buồng đốt.
4. Khói xanh ở ống xả, rõ khi tăng ga hoặc sau khi thả ga ở dốc, là nhớt cháy trong buồng đốt.
5. Gõ máy đều theo vòng tua, rõ hơn khi tăng ga và tải, thường chỉ bạc biên hoặc chốt piston đã rơ.
6. Công suất giảm, khó nổ, khói đen kèm mùi nhiên liệu sống cho thấy nén yếu và đốt kém.

Đếm số dấu hiệu đang có cùng lúc; từ ba trở lên thì không nên chạy tải nặng mà nên đưa xe đi đo để xác định phạm vi hư hỏng.

Vì sao không nên kéo dài

Khe hở bạc tăng làm màng dầu giữa bạc và cổ trục mỏng đi; tới ngưỡng, màng dầu đứt và bạc biên bị nghiền trong lúc trục vẫn quay, dẫn tới hở bạc rồi lột dên và có thể vỡ block. Khi đó chi phí nhân lên nhiều lần so với một lần đại tu có kiểm soát. Ở phần trên của máy, xéc-măng mòn để nhớt lọt buồng đốt liên tục, muội bám làm nén càng yếu, nén yếu lại khiến nhiên liệu cháy dở và xói mòn nòng nhanh hơn. Kéo dài là đổi một lần đại tu theo kế hoạch lấy nguy cơ thay máy hoặc xe nằm đường nhiều ngày.

Một lần đại tu máy gồm những gì

Một lần đại tu hoàn chỉnh gồm tháo máy, đo từng chi tiết rồi phục hồi theo tình trạng đo được. Các hạng mục thường có: đo và xoáy nòng xy-lanh (hoặc thay lơ-de nòng) rồi chọn piston và xéc-măng theo cốt; thay bộ xéc-măng mới đúng cốt nòng, kiểm piston và chốt; thay bạc biên và bạc trục, mài cổ trục khuỷu theo cốt nếu xước hoặc ô-van; làm quy lát gồm rà xu-páp, thay phốt xu-páp và chỉnh khe hở xu-páp; thay toàn bộ gioăng và phốt đầu đuôi trục để chống rò dầu; kiểm bơm nhớt, bơm nước cùng dây hoặc xích cam. Sau khi lắp, máy được cân cam, căn chỉnh hệ nhiên liệu theo thiết kế động cơ (máy dùng bơm cao áp dạng cơ thì cân bơm) và chạy rà theo quy trình trước khi trả xe.

Việc nên làm ở gara

Việc đầu tiên ở gara là đo trước khi quyết, không phải đoán. Gara kiểm áp suất nén từng xy-lanh, đo áp suất nhớt bằng đồng hồ chuẩn khi máy nóng, và nội soi nòng để nhìn bề mặt; các số đo đối chiếu với thông số đúng dòng máy giúp xác định nên đại tu toàn bộ hay chỉ làm quy lát và xéc-măng, giới hạn hạng mục và chi phí. Xe tải, container và đầu kéo là máy nặng, dung sai và lực siết khác xe con nên khâu đo và lắp cần thiết bị cùng kinh nghiệm phù hợp. Gara Minh Nhựt chuyên đại tu máy và hộp số cho xe nặng từ năm 2000, đo trước khi báo giá theo hạng mục thực tế. Gọi 0902 915 871. Bài liên quan: Xe tải hở bạc lột dên, Xe tải nổ máy có tiếng gõ và Xe tải hao nhớt bất thường.

Câu hỏi thường gặp

Xe chạy bao nhiêu km thì phải đại tu máy?
Không có mốc km cố định cho mọi xe. Nhu cầu đại tu phụ thuộc tải trọng, chế độ chạy và lịch bảo dưỡng, không riêng số km. Cách xác định đúng là đo: kiểm áp suất nén từng xy-lanh, đo áp suất nhớt khi máy nóng và đối chiếu cẩm nang; khi các chỉ số vượt ngưỡng và có từ ba dấu hiệu hao mòn cùng lúc thì mới tính đại tu.

Có nhất thiết đại tu toàn bộ, hay chỉ làm quy lát là đủ?
Tùy kết quả đo. Nếu áp suất nén yếu do xu-páp rỗ hoặc phốt xu-páp hỏng mà nòng và bạc còn trong dung sai thì có thể chỉ làm quy lát và thay phốt. Khi áp suất nhớt tụt do bạc mòn, hoặc nòng đã xước và hao nhớt nặng thì cần hạ máy làm phần dưới. Đo trước khi tháo giúp giới hạn hạng mục, tránh làm thừa.

Đại tu xong máy có chạy khỏe như mới không?
Đại tu đúng kỹ thuật phục hồi áp suất nén và áp suất nhớt về gần thông số nhà sản xuất, nên công suất, độ hao nhớt và mức êm cải thiện rõ so với trước khi làm. Mức bền sau đó phụ thuộc chất lượng phụ tùng theo cốt, khâu cân cam và cân bơm cao áp, cùng việc chạy rà đủ trước khi tải nặng.