Hở bạc và lột dên là hai mức hỏng của bạc biên và bạc trục nằm sâu trong động cơ, nên thường phải mở máy mới biết chính xác, và để chậm thì hư hỏng có thể lan sang trục khuỷu. Bài này giúp anh em phân biệt hai tình trạng, nhận ra dấu hiệu qua tiếng gõ và áp suất nhớt, biết việc nên làm ngay và vì sao lột dên thường buộc phải hạ máy sửa nặng.
Hở bạc và lột dên là gì
Hở bạc là lúc bạc biên và bạc trục mòn khiến khe hở giữa bạc và cổ trục rộng hơn mức thiết kế, nên nhớt thoát ra nhanh hơn, làm áp suất nhớt tụt và cổ trục đập vào bạc sinh tiếng gõ.
Bạc biên và bạc trục là những nửa vòng kim loại mỏng lót giữa trục khuỷu với tay biên và với thân máy, mặt bạc phủ lớp hợp kim mềm để cổ trục quay trên một màng nhớt chứ không chạm thẳng vào kim loại.
Trong bài này hở bạc chỉ bạc biên và bạc trục. Xéc-măng mòn hở là lỗi khác, làm nhớt lọt lên buồng đốt với biểu hiện chính là hao nhớt và khói, nên nếu xe anh em chủ yếu hao nhớt thì nên xem thêm bài về xe tải hao nhớt.
Nếu bạc tiếp tục làm việc khi màng nhớt đã mỏng thì lớp hợp kim trên mặt bạc có thể bong tróc, mảnh vụn theo nhớt cào vào cổ trục và bạc không còn giữ được màng nhớt, đó là lột dên (lột bạc dên). Đây là một kiểu hỏng thường gặp chứ không phải ca hỏng bạc nào cũng diễn ra theo đúng chuỗi này. Khi đã lột dên, tay biên và trục khuỷu có thể bị xước sâu hoặc hư theo, nên lột dên thường phải hạ máy sửa nặng, trong khi hở bạc có thể chỉ cần thay bạc nếu trục khuỷu chưa hư.
Dấu hiệu nhận biết hở bạc
Những dấu hiệu dưới đây thường đi cùng nhau, và càng nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc thì khả năng hở bạc càng cao:
- Tiếng gõ đục, trầm theo vòng tua, rõ hơn khi máy nóng, tăng tải hoặc lên dốc, vì nhớt nóng loãng nên màng nhớt trong khe hở mỏng đi.
- Đèn áp suất nhớt chớp hoặc sáng, nhất là khi máy nóng và chạy tua thấp, vì bơm nhớt quay chậm còn nhớt loãng thoát nhiều qua khe hở rộng.
- Máy rung hơn thường ngày, vì cổ trục đập lên bạc làm trục khuỷu quay kém êm.
- Tiếng gõ chuyển thành tiếng cộc mạnh và dồn dập, khi đó bạc có thể sắp lột.
Đèn cũng có thể sáng do cảm biến hoặc mạch điện lỗi nên chỉ là tín hiệu để dừng kiểm, chưa phải kết quả đo, còn máy yếu đi thì chưa chắc do hở bạc nên thợ cần đo để loại trừ nguyên nhân khác.
Không phải tiếng gõ nào cũng là hở bạc, vì dàn cò, xu-páp hay piston mòn cũng gây tiếng gõ, nên cần thợ nghe kỹ, đo áp suất nhớt và kiểm tra thêm trước khi kết luận. Anh em có thể đối chiếu thêm với bài về xe tải nổ máy có tiếng gõ.
Nguyên nhân khiến bạc bị hở
- Nhớt bẩn, để quá hạn thay hoặc lọc nhớt nghẽn, vì nhớt lẫn muội và mạt kim loại do mài mòn sẽ mài dần mặt bạc.
- Áp nhớt yếu do bơm nhớt mòn, nhớt quá loãng hoặc nhớt thiếu nhiều tới mức bơm hút không đủ hay lẫn khí, khiến màng nhớt không đủ dày.
- Máy quá nhiệt, vì nhớt nóng loãng đi và mất khả năng giữ màng; quá nhiệt kéo dài còn có thể dẫn tới bó máy.
- Chạy tải nặng ở vòng tua thấp kéo dài, vì lực ép lên bạc tăng trong khi bơm nhớt quay chậm nên màng nhớt mỏng đi.
- Xe chạy nhiều năm với quãng đường lớn, khi đó bạc mòn dần theo thời gian dù bảo dưỡng đúng kỳ.
Riêng việc máy nóng ở nhiệt độ vận hành bình thường thì không phải nguyên nhân, khác với quá nhiệt làm nhớt loãng đi và mất khả năng giữ màng.
Vì sao lột dên thường buộc phải hạ máy
Lột dên thường buộc phải hạ máy để phục hồi trục và thay các chi tiết lõi, vì mảnh vụn cào xước bề mặt trục khuỷu và nếu bạc kẹt chặt vào cổ trục thì tay biên chịu lực lớn nên có thể biến dạng hoặc gãy. Còn có phải đại tu toàn bộ hay không thì tùy kết quả đo kiểm.
Ngược lại, khi phát hiện ở giai đoạn hở bạc và tắt máy kịp thì có ca chỉ cần thay bạc, nhưng chỉ khi đo cổ trục và khe hở lắp ghép cho thấy trục còn dùng được. Nếu mặt trục chỉ xước nhẹ thì có thể đánh bóng lại trước khi lắp bạc mới, và nguyên nhân mất bôi trơn cũng phải được xử lý, nếu không bạc mới sẽ lại hở.
Khoảng cách giữa hai mức này đôi khi chỉ là một quãng chạy cố, vì khi bạc đã hỏng thì mỗi vòng quay có thể làm trục bị cào thêm. Anh em có thể xem thêm dấu hiệu cần đại tu máy xe tải để biết những dấu hiệu khác của cùng nhóm lỗi.
Cũng như đèn nhớt, đèn ắc quy sáng đỏ lúc xe đang chạy là cảnh báo không nên bỏ qua, vì hệ nạp có thể không còn cấp đủ điện, nên anh em đọc thêm về máy phát điện xe tải không sạc.
Anh em tự kiểm được gì một cách an toàn
Những việc dưới đây làm được khi xe đã đỗ ở chỗ bằng phẳng, chèn bánh, tắt máy và để máy nguội, không cần tháo gì và không phải chui gầm:
- Ghi lại điều đã thấy: đèn áp suất nhớt sáng hay chớp lúc nào và kim áp nhớt xuống tới đâu.
- Rút que thăm nhớt lúc máy nguội để xem mực nhớt, vì nhớt thiếu nhiều thì bơm hút không đủ hoặc lẫn khí, áp nhớt dễ tụt.
- Nhìn màu nhớt trên que thăm, nhưng nhớt diesel có thể sẫm do muội nên màu đen một mình chưa nói lên điều gì.
- Ghi lại tiếng gõ: xuất hiện lúc nào, máy nóng hay nguội, tua thấp hay cao, có tải hay không.
- Không nổ máy lại hoặc chạy thử xe có tải để xác nhận, bởi nếu bạc đã hở thì mỗi lần chạy thêm một lần cổ trục đập vào bạc.
Thông tin ghi lại giúp thợ khoanh vùng nhanh dù đèn cảnh báo chưa cho biết áp suất thực tế, còn việc nghe kỹ và đo áp nhớt cần dụng cụ nên để gara làm. Khi áp nhớt tụt thì màng nhớt trên bạc dễ không đủ dày, và nếu nhớt lẫn ánh kim loại li ti thì đáng nghi có mài mòn bất thường nên anh em báo thợ.
Khi nào phải dừng xe và gọi gara
Anh em nên tấp xe vào chỗ an toàn và tắt máy ngay khi gặp một trong các tình huống sau, vì chạy thêm lúc này có thể biến hở bạc thành lột dên:
- Đèn áp suất nhớt sáng hoặc kim áp nhớt tụt về thấp khi xe đang chạy.
- Tiếng gõ đột ngột nặng hơn hoặc chuyển thành tiếng cộc dồn dập.
- Máy rung mạnh và yếu hẳn kèm mùi khét hoặc nhớt loãng, đen bất thường.
Nếu xe nằm trong bán kính 20km quanh gara, anh em có thể gọi 0902 915 871 để thợ sửa lưu động tới xem tại chỗ. Còn khi nghi hở bạc thì anh em không nên tự lái về, mà nhờ xe kéo đưa xe về gara để đo áp nhớt và mở kiểm tra, vì mỗi quãng chạy có thể làm bạc và trục hỏng thêm.
Gara kiểm và sửa những gì khi nghi hở bạc
Gara Minh Nhựt nhận đại tu máy, làm bạc và phục hồi trục cho xe tải, xe container, xe đầu kéo, nên khi xe anh em đã có tiếng gõ và đèn nhớt chớp thì có thể nhờ gara kiểm tra.
Trước hết thợ đánh giá xe có nổ máy an toàn được không, vì nếu tiếng gõ đã nặng hoặc nghi mất bôi trơn thì nổ máy để nghe hay đo có thể làm hư hỏng tăng thêm, và ca đó nên tháo kiểm thẳng. Với ca còn nổ máy an toàn được, gara đo áp suất nhớt và nghe tiếng gõ để khoanh vùng, vì áp nhớt thấp còn có thể do nguyên nhân khác nên chưa đủ để kết luận.
Sau đó thợ xem lọc nhớt để tìm mạt kim loại, rồi tháo các-te và bạc ra xem mặt bạc và đo cổ trục để biết mức mòn. Khi cổ trục còn trong giới hạn và nguyên nhân mất bôi trơn đã rõ thì thay bạc. Còn khi cổ trục đã xước sâu thì phải phục hồi hoặc thay trục, và tùy kết quả đo mà việc này có thể kéo theo làm lại cả máy.
Vì vậy gara mở kiểm rồi mới chốt hạng mục và giá, để anh em biết ca của mình dừng ở làm bạc hay phải đại tu động cơ xe tải.
Câu hỏi thường gặp
Nghe tiếng gõ máy hoặc thấy đèn nhớt chớp có chắc là hở bạc không?
Chưa chắc, vì dàn cò, xu-páp hay piston mòn cũng gây tiếng gõ, còn đèn nhớt có thể sáng do mực nhớt thấp, bơm nhớt yếu hoặc cảm biến và mạch điện lỗi. Tiếng gõ đục theo vòng tua, rõ hơn khi máy nóng và kèm đèn nhớt chớp thì nghiêng về hở bạc, nên anh em cần dừng xe để thợ kiểm tra thêm, vì đo áp suất nhớt chưa đủ để kết luận.
Đổi sang nhớt đặc hơn có che được tiếng gõ do hở bạc không?
Nhớt đặc hơn có thể làm tiếng gõ nhỏ đi hoặc kim áp nhớt nhích lên trong một thời gian, nhưng khe hở bạc đã rộng vẫn còn nguyên nên bạc và cổ trục tiếp tục mòn. Nhớt sai cấp còn có thể lưu thông chậm khi máy nguội, nên anh em hãy dùng đúng cấp nhớt theo hãng xe và để gara đo áp suất nhớt trước, thay vì đổi nhớt để giấu triệu chứng.
Thay bạc xong có cần thay nhớt và lọc nhớt không?
Thường là có, vì nhớt và lọc nhớt cũ có thể đã lẫn mạt kim loại do mài mòn, nếu giữ lại thì mạt sẽ theo nhớt tới bạc mới và làm mòn nó. Anh em cũng cần cho gara xử lý nguyên nhân mất bôi trơn từ đầu, vì nếu nguyên nhân còn thì bạc mới sẽ lại hở, còn loại và cấp nhớt nên theo khuyến cáo của hãng xe.
Máy xe tải gõ lạ, đèn nhớt chớp? Nghi hở bạc thì đừng chạy tiếp, vì bạc có thể hỏng nặng hơn và làm hư cả trục khuỷu.
Gara Minh Nhựt chuyên đại tu, sửa chữa máy xe tải, xe container, xe đầu kéo tại 321 Quốc lộ 51, Phước Tân, Biên Hòa, và kiểm tra xe trước rồi mới chốt hạng mục và giá, nên anh em biết rõ phần việc trước khi quyết định sửa.
📞 Gọi ngay 0902 915 871 · Xem dịch vụ đại tu động cơ và hộp số
Bài liên quan:
