Xe tải bị kẹt số, khó vào số, vào số nghe kêu: Nguyên nhân và Cách xử lý

Xe tải bị kẹt số là khi cần số không vào đúng vị trí hoặc vào rất nặng, và tiếng kêu kít khi gài thường đi kèm. Ba biểu hiện này bắt nguồn từ hai cụm chính: ly hợp (côn) và bộ đồng tốc bên trong hộp số. Bài này chỉ cách thử tắt máy để biết lỗi nằm ở côn hay ở hộp số, các nguyên nhân từ nhẹ tới nặng, kỹ thuật vào số đúng, và điều tuyệt đối phải tránh để khỏi phá hộp số.

Vì sao khó vào số và vào số nghe kêu

Muốn vào số êm thì hai điều kiện phải cùng đạt. Thứ nhất, ly hợp (côn) phải cắt dứt đường truyền từ động cơ, nhờ đó trục sơ cấp hộp số ngừng nhận lực kéo. Thứ hai, bộ đồng tốc (synchronizer) phải kéo bánh răng cần gài và trục về cùng tốc độ để răng khớp vào nhau mà không va đập. Nếu côn không cắt trọn vẹn thì trục sơ cấp vẫn quay, đồng tốc phải gánh toàn bộ chênh lệch tốc độ nên số vào nặng hoặc phát tiếng kêu. Khi đồng tốc mòn, hai bánh răng không kịp về cùng vòng quay nên răng chạm nhau sinh tiếng kít đặc trưng.

Thử tắt máy để biết lỗi ở côn hay ở hộp số

Trình tự sau khoanh vùng ngay tại chỗ, không cần đồ nghề:

1. Nổ máy, đạp côn hết hành trình, chờ khoảng hai giây rồi vào số 1. Nếu số vào nặng hoặc kêu thì khả năng cao là côn chưa cắt hết.
2. Tắt máy rồi gài lần lượt từng số. Nếu tắt máy vào dễ mà nổ máy lại khó thì lỗi nằm ở đường côn chứ không phải bản thân hộp số.
3. Ghi lại phạm vi lỗi: khó vào mọi số hướng về lỗi côn, còn khó riêng một vài số hướng về đồng tốc của chính các số đó.
4. So sánh lúc nguội và lúc nóng: đồng tốc mòn thường nặng và kêu khi máy còn nguội, nhất là số 2, rồi dịu đi khi dầu hộp số đủ ấm.

Nguyên nhân từ nhẹ tới nặng

• Côn không cắt hết. Thủ phạm phổ biến nhất, do hành trình bàn đạp chỉnh sai, thiếu dầu côn ở xy-lanh côn hoặc lọt khí đường dầu, hay đĩa côn cong vênh; khi côn không cắt dứt thì gần như mọi số đều khó vào và kèm tiếng kêu.
• Dầu hộp số sai loại, thiếu hoặc quá bẩn. Làm số nặng, rõ nhất khi trời lạnh và máy còn nguội; dùng sai cấp nhớt khiến đồng tốc trượt chậm nên vào số ì.
• Cần số và dây số chỉnh sai hoặc rão. Hành trình cần số lệch nên bánh răng không được đẩy hết vào khớp dù côn và đồng tốc còn tốt; hạng mục chỉnh lại tương đối nhẹ.
• Đồng tốc mòn. Gây tiếng kít khi gài và khó vào riêng số bị mòn, thường là số 2 khi còn nguội; là hư hỏng bên trong nên chi phí cao hơn.
• Càng cua cong. Đẩy bánh răng lệch phương làm một số cứng đầu; chi tiết này nằm trong hộp số nên phải tháo mới thay được.
• Răng gài và bạc trục mòn. Nặng nhất trong danh sách; tới mức này hộp số thường cần đại tu chứ không chỉ thay một chi tiết.

Kỹ thuật vào số đúng và điều tuyệt đối tránh

Nên đạp côn dứt khoát và hết hành trình trước mỗi lần gài; nếu số vẫn nặng thì trả về số 0, nhả côn rồi đạp lại thay vì cố đè. Bổ sung đúng dầu côn khi chân côn nhẹ hẫng, và xả khí đường dầu nếu bàn đạp bị phều. Với số khó vào do đồng tốc, kỹ thuật đạp côn hai lần — về số 0, nhả côn, đạp lại rồi mới gài — giúp giảm chênh tốc và vào êm hơn. Điều tuyệt đối tránh là đè số vào khi côn chưa cắt hết, vì răng gài đang quay lệch tốc sẽ sứt mẻ, và phoi kim loại sinh ra theo dầu phá tiếp các bánh răng cùng bạc trục; cũng không gằn cần số bằng lực mạnh để ép cho vào.

Khi nào giao gara

Một số dấu hiệu vượt ngoài phạm vi tự xử lý và cần thợ có thiết bị: tiếng kim loại nghiến trong hộp số, phoi lẫn trong dầu, xe không vào được bất kỳ số nào, hoặc số tự nhảy ra khi đang chạy. Càng cua cong, đồng tốc mòn và răng gài hỏng nằm sâu bên trong hộp số nên việc tháo, đo và thay đòi hỏi đồ nghề chuyên dụng cùng chi tiết đúng chủng loại. Gara Minh Nhựt tại 321 Quốc lộ 51, Phước Tân, Biên Hòa chuyên đại tu máy và hộp số xe nặng từ năm 2000, đo độ mòn răng gài và bạc trục để quyết định thay chi tiết hay đại tu cả cụm. Gọi 0902 915 871. Bài liên quan: Côn xe tải bị trượt, Xe tải bị nhảy số và Đại tu hộp số xe tải.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao xe tải khó vào số 1 và số lùi khi máy nổ, nhưng tắt máy lại vào dễ?
Dấu hiệu này chỉ về côn chưa cắt hết đường truyền. Khi máy nổ, trục sơ cấp vẫn quay nên đồng tốc phải gánh chênh tốc và số vào nặng; khi tắt máy, trục đứng yên nên số vào nhẹ. Nên kiểm hành trình bàn đạp và dầu côn trước khi nghi hộp số.

Vào số nghe tiếng kít ở một số nhất định có phải hỏng nặng không?
Tiếng kít ở riêng một số thường do đồng tốc của số đó mòn, hay gặp ở số 2 khi máy còn nguội. Đây là hư hỏng bên trong hộp số nhưng chưa chắc phải đại tu; giao gara đo độ mòn sẽ rõ nên thay đồng tốc hay làm nhiều hơn.

Cố đè số vào khi côn chưa cắt hết có hại gì?
Răng gài lúc đó đang quay lệch tốc nên bị sứt mẻ, và phoi kim loại sinh ra theo dầu phá tiếp bánh răng cùng bạc trục. Một lần đè mạnh có thể biến một lỗi côn rẻ tiền thành ca đại tu hộp số.