Hộp số xe tải kêu: đọc tiếng kêu để đoán bệnh

Hộp số xe tải kêu là triệu chứng khó chịu vì nhiều tiếng nghe na ná nhau trong khi nguồn của chúng có thể khác nhau, có khi lỗi còn nằm ở bộ côn hay cầu chứ chưa phải hộp số. Biết nghe đúng kiểu tiếng và thời điểm kêu giúp anh em khoanh vùng nhanh, tránh mở cả hộp số khi chưa cần, và biết khi nào phải đưa xe tới gara.

Nghe thời điểm và kiểu tiếng kêu để khoanh vùng lỗi

Nhiều hộp số xe tải là kiểu ăn khớp liên tục (constant mesh), nghĩa là các cặp bánh răng luôn ăn khớp với nhau. Bánh răng ở trục thứ cấp quay tự do trên trục và chỉ được ống gài khóa vào trục khi vào số. Vì vậy khi máy nổ và côn đang nối, dù xe đứng ở số N thì trục vào cùng các bánh răng ăn khớp với nó vẫn quay. Nhờ đó tiếng kêu ở từng thời điểm cho biết phần nào đang quay và phần nào đang chịu tải.

• Kêu khi nổ máy, xe đứng ở số N và tiếng giảm hoặc mất khi đạp côn: nghiêng về ổ bi hoặc bánh răng phía trục vào, vì đạp côn làm trục vào thôi quay theo động cơ. Dù vậy vẫn chưa loại trừ hết các chi tiết khác.
• Chỉ kêu, rít hoặc lạo xạo lúc đạp côn và hết khi nhả côn: nghiêng về bi tê của bộ côn chứ chưa phải hộp số, vì ở nhiều bộ côn bi tê chỉ chịu lực ép khi anh em đạp côn. Có kiểu bộ côn khác lại cho bi tê tiếp xúc thường xuyên nên tiếng này chỉ là gợi ý.
• Kêu u u hoặc hú tăng theo tốc độ khi đang chạy: nghiêng về ổ bi, bánh răng mòn hoặc thiếu dầu, nhưng cũng có thể đến từ trục các-đăng, cầu hay bạc đạn bánh nên thợ cần nghe trực tiếp.
• Chỉ kêu ở một số nhất định: nghiêng về cặp bánh răng của số đó, vì chỉ số đó mới truyền lực qua cặp bánh răng ấy. Còn ổ bi đỡ trục thường phục vụ nhiều số nên tiếng riêng ở một số ít khi chỉ ra đúng ổ bi.
• Lạch cạch, va khi vào số hoặc nhả số: nghiêng về ống gài, răng gài và càng cua mòn, vì ống gài và răng gài khóa bánh răng vào trục còn càng cua dịch ống gài. Hộp số có đồng tốc thì thêm vòng đồng tốc làm đều tốc độ trước khi gài.

Anh em không nên kết luận chỉ từ một tiếng, vì nhiều nguyên nhân cho tiếng na ná nhau. Vì vậy hãy ghi lại tiếng kêu xuất hiện lúc nào, ở số nào và đổi theo tốc độ xe hay vòng tua máy để thợ đối chiếu.

Những nguyên nhân có thể gây tiếng kêu ở hộp số

Các nguyên nhân dưới đây không xếp theo mức nghiêm trọng, vì mức nguy hiểm phụ thuộc tình trạng thật của hộp số, và thiếu dầu chẳng hạn có thể gây hỏng rất nhanh.

• Dầu hộp số thiếu, bẩn hoặc sai loại: dầu vừa bôi trơn vừa mang nhiệt khỏi bánh răng, nên khi dầu thiếu hoặc lẫn mạt kim loại do mài mòn thì ổ bi và bánh răng mòn nhanh hơn rồi sinh tiếng. Đây là hạng mục nên loại trừ trước vì chi phí thấp hơn nhiều so với mở hộp số.
• Ổ bi, bạc mòn: ổ bi có độ rơ làm trục lệch, khiến bánh răng ăn khớp không đều nên sinh tiếng u u tăng theo tốc độ.
• Bánh răng mòn, rỗ hoặc mẻ răng: răng ăn khớp không êm nên có tiếng hú hoặc gằn ở số nhất định, và răng gài mòn còn có thể gây nhảy số.
• Ống gài, răng gài, càng cua mòn: khớp gài không ăn chắc nên vào số bị va, khó vào số và có tiếng lạch cạch. Với hộp số có đồng tốc thì vòng đồng tốc mòn làm tốc độ chưa kịp đều trước khi gài, nên cũng gây va răng.

Mạt kim loại mịn trong dầu là dấu hiệu của mài mòn, còn mạt nhiều, mảnh kim loại lớn hoặc dầu đổi màu bất thường cho thấy chi tiết bên trong đang mòn hoặc vỡ nhiều. Vì vậy khi xả dầu thợ xem màu dầu và mạt lẫn trong dầu để đánh giá mức mòn trước khi quyết định có cần mở hộp số hay không.

Anh em tự kiểm được gì khi xe đã đỗ an toàn

Các việc dưới đây không cần tháo hộp số, nhưng anh em chỉ làm khi xe đỗ nơi bằng phẳng, đã kéo phanh tay và chèn bánh, vì xe có thể nhích khi nổ máy hoặc vào số. Không chui gầm khi chưa chèn bánh, không đưa tay vào khoang máy khi máy đang nổ, còn việc cần tháo nút dầu hay xả dầu thì nên để gara làm.

1. Nhìn từ bên ngoài quanh vỏ hộp số, nắp hộp số và hai đầu trục xem có vệt dầu ướt hoặc bụi bám dầu không, vì vết dầu cho thấy dầu đang rò và mức dầu trong hộp số có thể đã thấp.
2. Ngồi trong cabin, nổ máy ở số N với phanh tay đã kéo, rồi nghe tiếng lúc nhả côn và lúc đạp côn để so sánh. Tiếng giảm hoặc mất khi đạp côn nghiêng về phía trục vào, còn tiếng chỉ có khi đạp côn nghiêng về bi tê.
3. Ghi lại tiếng kêu ở số nào, ở tốc độ nào và có đổi theo vòng tua máy hay không, vì thông tin đó giúp thợ phân biệt tiếng từ hộp số với tiếng từ trục các-đăng hoặc cầu.

Anh em cũng không nên tự châm dầu hộp số khi chưa biết đúng loại, vì dầu sai cấp độ nhớt có thể làm tiếng kêu và độ mòn tăng thêm.

Khi nào phải dừng xe và đưa tới gara

Tiếng kêu hộp số hiếm khi tự hết, vì chi tiết đã mòn sẽ tiếp tục mòn nên tiếng thường lớn dần theo thời gian. Anh em nên đưa xe tới gara sớm khi tiếng kêu to dần, hoặc khi tiếng kêu đi kèm các dấu hiệu sau mà xe vẫn chạy được êm:

• Khó vào số, hay nhảy số hoặc phải gằn mạnh mới vào số, vì răng gài, càng cua hay bánh răng có thể đã mòn tới mức khóa không chắc. Cũng có khi nguyên nhân là côn cắt không hết hoặc cơ cấu điều khiển số có vấn đề.
• Tiếng đổi kiểu, chẳng hạn từ u u sang gằn, hoặc to lên nhanh sau vài chuyến, vì chi tiết bên trong có thể đang hỏng nặng thêm.

Còn khi gặp một trong các tình huống sau thì anh em cần dừng xe ngay ở chỗ an toàn, chèn bánh và gọi gara để được hỗ trợ sửa lưu động hoặc kéo xe, không nên tự lái về:

• Khói hoặc mùi khét, vì ổ bi hay bánh răng có thể đang quá nhiệt do thiếu dầu hoặc ma sát lớn.
• Dầu rò thành vệt lớn hoặc chảy thành giọt, vì hộp số có thể đang hụt dầu nhanh và các chi tiết bên trong dễ hỏng thêm.
• Tiếng gằn kim loại vang mạnh, xe rung mạnh hoặc mất khả năng vào số, vì bánh răng hay ổ bi có thể đã vỡ và làm hộp số kẹt giữa đường.

Hộp số kẹt giữa đường khiến xe dễ mất đà đột ngột, nguy hiểm cho cả người lái lẫn xe chạy sau. Xử lý khi tiếng mới chớm, như thay dầu đúng loại hay thay một ổ bi, thường tốn ít hơn nhiều so với để bánh răng hư nặng rồi phải làm lại cả hộp số.

Gara kiểm tra và sửa hộp số những gì

Gara Minh Nhựt chuyên sửa chữa xe tải, xe container, xe đầu kéo, nên với hộp số kêu thợ kiểm mức và chất lượng dầu trước. Sau đó thợ nghe tiếng ở từng số và soát chỗ rò cùng độ rơ, để xác định lỗi nằm ở dầu, ổ bi, bánh răng hay bộ côn.

Khi chỉ cần thay dầu đúng loại hoặc thay một ổ bi thì gara làm đúng phần đó, còn khi bánh răng, ống gài hoặc càng cua đã mòn nhiều thì gara mở hộp số ra đại tu để khỏi phải làm lại nhiều lần.

Hạng mục và giá được chốt trước khi làm, nên anh em biết phần nào phải thay và phần nào còn dùng được. Anh em có thể xem thêm dịch vụ đại tu động cơ và hộp số của gara, hoặc gọi 0902 915 871 để báo tiếng kêu và đời xe. Các bài về đại tu hộp số xe tải, xe tải bị nhảy số và xe tải kẹt số khó ra số giúp anh em đối chiếu khi hộp số còn có triệu chứng đi kèm.

Câu hỏi thường gặp

Hộp số kêu ở mức nào thì nguy hiểm?

Độ to của tiếng không phải thước đo chính, vì hộp số thiếu dầu có thể hỏng nhanh dù tiếng chưa lớn, nên anh em nên để ý tiếng có đổi kiểu và có dấu hiệu nào đi kèm hay không. Tiếng đổi từ u u sang gằn kim loại, to lên nhanh sau vài chuyến, hoặc kèm khó vào số, nhảy số thì cần cho gara kiểm sớm. Nếu có khói, mùi khét hay dầu rò nhiều thì anh em dừng xe theo mục ở trên thay vì chờ tiếng kêu lớn hơn.

Hộp số kêu có phải do thiếu dầu không?

Thiếu dầu hoặc dầu kém là nguyên nhân cần loại trừ trước, vì dầu thiếu, bẩn hoặc sai loại làm ổ bi và bánh răng mòn nhanh rồi sinh tiếng kêu. Tuy vậy tiếng kêu cũng có thể do bi tê hoặc ổ bi đã mòn sẵn, nên nếu dầu đủ và đúng loại mà tiếng vẫn còn thì thợ cần khoanh vùng tiếp. Thợ sẽ nghe tiếng ở từng số và từng vòng tua rồi đối chiếu với bộ côn, các-đăng và cầu trước khi quyết định có mở hộp số hay không.

Tiếng chỉ có khi đạp côn thì có phải hộp số hỏng không?

Chưa chắc, vì tiếng rít hay lạo xạo chỉ có khi đạp côn và hết khi nhả côn nghiêng về bi tê của bộ côn nhiều hơn là hộp số, dù thợ vẫn cần nghe trực tiếp để loại trừ chi tiết khác. Bộ côn nằm giữa bánh đà và hộp số nên muốn kiểm hay thay bi tê thường phải tách hộp số ra. Khi phải thay thì nên thay đồng bộ đĩa côn, bàn ép và bi tê trong cùng một lần vì ba chi tiết mòn theo nhau.

Bài liên quan:

• 8 dấu hiệu hộp số xe tải gặp sự cố
• Nguyên nhân và cách sửa chữa hộp số xe tải
• Nguyên nhân xe tải khó chuyển số