Xe tải bị lệch lái hoặc ăn lái một bên: nguyên nhân và cách xử lý

Xe tải bị lệch lái là khi xe tự kéo sang một bên trên đường bằng phẳng, buộc tài xế phải giữ vô-lăng ghì lại mới đi thẳng được. Dấu hiệu nhận biết là phải giữ lực trên vô-lăng liên tục để xe không trôi, lốp một bên mòn nhanh bất thường, và xe lệch khỏi làn khi phanh gấp. Bài này giúp anh em phân biệt xe nhao khi chạy thẳng với xe chỉ lệch lúc phanh, tự kiểm những gì an toàn, hiểu các nguyên nhân có thể gặp và biết khi nào phải dừng xe để gọi gara.

Vì sao xe kéo lái một bên

Bánh dẫn hướng được lắp theo các góc hình học cố định, gồm độ chụm (toe), góc nghiêng bánh (camber) và góc nghiêng trụ lái (caster), để hai bánh lăn thẳng và tự hồi vị sau khi đánh lái.

Khi một thông số lệch giữa hai bên, hoặc khi lực cản lăn hai bên không cân nhau, hợp lực tác động lên cầu trước nghiêng về một phía nên xe có xu hướng kéo lái theo phía đó.

Lực cản chênh có thể đến từ áp suất lốp, độ mòn gai hoặc một cụm phanh bó nhẹ liên tục, nên xe có thể kéo lái dù các góc đặt bánh vẫn đúng.

Xe nhao khi chạy thẳng khác gì xe chỉ nhao khi phanh

Anh em cần phân biệt ngay hai kiểu này, vì mỗi kiểu thường gợi ý một nhóm bộ phận khác nhau, dù chưa loại trừ hẳn nhóm còn lại.

Kiểu thứ nhất là xe nhao khi chạy thẳng trên đường bằng mà không phụ thuộc thao tác phanh, và nguyên nhân có thể nằm ở lốp, góc đặt bánh, hệ treo, khớp lái hoặc một cụm phanh bó thường trực. Kiểu thứ hai là xe chỉ giật sang một bên đúng lúc đạp phanh rồi trở lại khi nhả phanh, nên nghi trước tiên là lực phanh hai bên cầu không đều. Tuy vậy độ rơ của hệ treo hoặc hệ lái khi chịu lực phanh cũng có thể làm xe lệch, nên gara vẫn phải kiểm cả hai nhóm.

Xác định đúng kiểu trước khi tháo bất cứ chi tiết nào sẽ giúp anh em tránh thay nhầm phần còn tốt.

Anh em tự kiểm được gì một cách an toàn

Nếu xe có vô-lăng rơ nhiều, giật mạnh khi phanh hoặc có bánh nóng, khói, mùi khét thì anh em đừng lái thêm để thử mà làm theo mục dừng xe ở phía dưới.

Còn khi xe chỉ nhao nhẹ thì anh em ghi nhận các dấu hiệu dưới đây, và lúc đang lái thì chỉ quan sát trong các chuyến chạy bình thường trên đường vắng, bằng phẳng, giữ hai tay trên vô-lăng. Mặt đường có độ dốc ngang để thoát nước cũng làm xe trôi nhẹ về một phía, nên anh em cần so sánh qua nhiều đoạn đường trước khi kết luận:

1. Khi chạy thẳng trên đường bằng, anh em để ý xe có tự trôi về một bên và phải giữ vô-lăng ghì lại mới đi thẳng hay không.
2. Đo áp suất lốp hai bên cầu lúc lốp nguội và đối chiếu mức của hãng, vì chênh áp khiến lực cản lăn hai bên khác nhau.
3. Nhìn gai và kiểu mòn của từng lốp, vì lốp mòn lệch mép trong hoặc mép ngoài gợi ý góc đặt bánh sai.
4. Thấy khói, mùi khét hoặc hơi nóng từ một bánh thì dừng xe an toàn, đứng ngoài tầm bánh và gọi gara, vì phanh có thể đang bó.

Chênh áp suất làm xe dễ kéo lái, nhưng hướng và mức kéo còn phụ thuộc thêm vào tình trạng lốp và gầm xe, nên anh em coi đây là manh mối để đối chiếu chứ chưa phải kết luận, và hai lốp trên cùng một cầu khác gai hoặc khác cỡ cũng đủ khiến xe kéo lái. Nếu chạy thẳng xe không kéo mà chỉ lệch khi đạp phanh thì nhiều khả năng đó là kiểu nhao do phanh, nên anh em làm bước quan sát bánh ở cuối danh sách này.

Dấu hiệu khói hay hơi nóng từ một bánh đáng chú ý khi xe vừa chạy một đoạn không phanh gấp, và anh em đừng sờ tay vào tang trống vừa phanh vì rất dễ bỏng, còn bên nóng chưa chắc là bên lỗi vì có khi bên nguội lại là bên phanh yếu.

Việc lắc bánh để dò độ rơ ở rơ-tuyn lái (tie rod end), chốt chuyển hướng (king pin) và bạc đạn bánh cần kích xe và kê chống chắc chắn, nên anh em hãy để gara làm thay vì tự chui gầm. Xe tải rất nặng nên nếu kê không chắc thì xe có thể sập xuống người.

Việc hoán đổi hai lốp trước để xem hướng nhao có đổi theo lốp không, cũng như đo góc đặt bánh, đều cần dụng cụ và thiết bị đo, nên anh em hãy nhờ gara hoặc tiệm lốp làm.

Các nguyên nhân khiến xe tải kéo lái một bên

• Chênh áp suất lốp hai bên làm lực cản lăn hai bên khác nhau nên xe có thể kéo lái, cần bơm cân theo mức của hãng.
• Lốp mòn lệch hoặc khác cỡ làm đường kính lăn và độ bám hai bên chênh nhau nên xe có thể trôi về một hướng.
• Góc đặt bánh sai, như camber hoặc caster lệch giữa hai bên, làm bánh hai bên lăn không đối xứng nên xe có thể kéo lái về một phía.
• Rơ-tuyn lái, chốt chuyển hướng (king pin) mòn rơ làm bánh tự đổi góc trên mặt đường xấu nên xe lúc lệch lúc thẳng.
• Bạc nhíp mòn, nhíp lệch hoặc quang nhíp lỏng có thể làm cầu lệch khỏi vị trí vuông góc, nên xe chạy chéo và kéo lái nhẹ.
• Bạc đạn bánh mòn làm bánh đảo và tăng lực cản ở một bên, có thể kèm tiếng ù lớn dần theo tốc độ.
• Phanh ăn không đều hoặc bó một bên làm lực phanh hai bên chênh nhau, nên xe giật sang bên khi đạp phanh.

Lốp mòn lệch cần xét mức mòn và nguyên nhân gây mòn, vì nguyên nhân có thể nằm ở góc đặt bánh hoặc hệ treo, và thay lốp mà chưa sửa nguyên nhân thì lốp mới cũng mòn lệch trở lại, nên khi cần thay thì thay đồng bộ hai lốp trên cùng một cầu để đường kính lăn hai bên bằng nhau.

Độ chụm (toe) sai thì chủ yếu làm lốp mòn nhanh, và việc chỉnh cần thiết bị đo chuyên dụng nên không thể chỉnh bằng mắt hay bằng tay, còn khi thay khớp lái thì phải đo lại độ chụm. Với bạc đạn bánh, chi tiết thay vào cần đúng loại và chỉnh đúng khe hở.

Một bên phanh bó thường trực thì xe kéo lái liên tục và bánh đó nóng cả khi không phanh. Ở phanh hơi tang trống thì chỗ kẹt có thể là trục cam, cần điều chỉnh hoặc lò xo hồi của bầu phanh, còn ở phanh dầu thì piston xy-lanh con hoặc piston càng phanh có thể kẹt, cúp-ben (phớt) hỏng hoặc bố dính dầu, nên phải tháo kiểm đúng cụm phanh bên lỗi.

Khi nào phải dừng xe và gọi gara

Anh em cần dừng xe ở chỗ an toàn rồi gọi Gara Minh Nhựt để được hỗ trợ sửa lưu động hoặc đưa xe về gara khi gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Vô-lăng rơ nhiều hoặc có tiếng lộc cộc khi qua ổ gà, vì khớp lái hoặc bạc đạn có thể đã mòn nên bánh có thể đổi góc đột ngột.
• Xe giật mạnh sang một bên lúc phanh, vì lực phanh hai bên đang lệch nhiều và xe có thể văng khỏi làn khi phải phanh gấp.
• Một bánh có khói, mùi khét hoặc nóng bất thường khi không phanh, vì phanh có thể bó làm bố, tang trống quá nhiệt nên phanh mất hiệu quả.

Nếu xe đã bơm cân áp suất lốp mà vẫn kéo sang một bên thì nguyên nhân có thể nằm ở bản thân lốp, phanh, gầm hoặc góc đặt bánh, nên anh em hãy đưa xe tới gara đo sớm chứ đừng tự đoán. Đây chưa phải tình huống dừng khẩn cấp nếu xe chỉ nhao nhẹ.

Khi xe chỉ nhao nhẹ và không có các dấu hiệu trên, anh em có thể chạy chậm quãng ngắn về gara, giữ khoảng cách xa với xe phía trước và tránh đường đèo. Anh em cũng nên tránh phanh gấp, vì xe đang lệch nên phanh gấp sẽ khiến xe càng khó giữ làn, còn nếu chưa chắc mức lệch của xe thì gọi gara hỗ trợ tại chỗ sẽ an toàn hơn.

Gara kiểm tra và sửa những gì khi xe lệch lái

Khi anh em đưa xe tới Gara Minh Nhựt, thợ kiểm tra hệ lái, gầm và phanh theo từng nhóm nguyên nhân ở trên. Thợ đi từ áp suất lốp và kiểu mòn tới độ rơ khớp lái, nhíp, bạc đạn bánh và hệ phanh, để chỉ thay đúng chi tiết đã hỏng.

Khi khớp lái hoặc bạc đạn đã mòn, chi tiết mới cần đúng loại và được siết đúng lực, vì lắp sai loại hoặc siết lỏng thì độ rơ trở lại nhanh và bánh vẫn có thể đổi góc đột ngột. Sau khi thay khớp lái thì độ chụm phải được đo và chỉnh lại, vì độ chụm sai sẽ làm lốp mòn nhanh dù khớp đã mới.

Với phanh bó hoặc ăn không đều, thợ tháo kiểm cụm phanh ở bên lỗi để soát bố, tang trống, cam, bầu phanh hoặc xy-lanh con, nên anh em biết rõ phần nào phải thay và phần nào còn dùng được.

Anh em có thể xem thêm dịch vụ sửa chữa xe tải, xe container, xe đầu kéo của gara, hoặc gọi 0902 915 871 và báo đời xe cùng triệu chứng để gara tư vấn hướng xử lý.

Bài liên quan: Nhíp xe tải bị xệ, gãy lá nhíp, Xe tải bị rung tay lái ở tốc độ cao và Cách tăng, chỉnh bố thắng xe tải.

Câu hỏi thường gặp

Xe tải nhao lái thì kiểm cái gì trước tiên?

Anh em nên kiểm áp suất lốp hai bên cầu trước trước tiên vì đây là chỗ dễ làm và ít tốn kém. Cần đo khi lốp còn nguội rồi đối chiếu với bảng áp suất của hãng xe hoặc nhà sản xuất lốp, vì xe chạy đủ tải và chạy không tải có thể dùng mức áp khác nhau. Nếu bơm cân xong mà xe hết nhao thì chưa cần tháo gì thêm, còn nếu vẫn nhao thì nguyên nhân có thể nằm ở bản thân lốp, phanh, gầm hoặc góc đặt bánh, nên anh em hãy đưa xe tới gara.

Xe chỉ lệch khi đạp phanh thì có phải do góc đặt bánh sai không?

Nhiều khả năng không phải, vì xe chỉ lệch đúng lúc đạp phanh cho thấy lực phanh hai bên cầu có thể không đều, do một bên bó phanh, kẹt piston hoặc bố dính dầu. Góc đặt bánh sai có thể làm xe nhao cả khi chạy thẳng không phanh, còn độ rơ hệ treo hoặc hệ lái cũng có thể làm xe lệch khi chịu lực phanh. Vì vậy gara cần kiểm cả hệ phanh lẫn hệ lái và góc đặt bánh.

Bao lâu thì nên cân chỉnh góc đặt bánh xe tải một lần?

Không có mốc cố định cho mọi xe, vì tần suất phụ thuộc hãng xe, tải trọng và đường chạy. Anh em nên đo lại góc đặt bánh khi xe ăn lái hoặc lốp mòn lệch, sau khi thay khớp lái hoặc nhíp, và sau khi gầm bị va mạnh vào ổ gà hay gờ. Xe hay chạy đường xấu thì nên xem mốc kiểm định kỳ trong cẩm nang của hãng để lốp mòn đều.