Xe tải rung tay lái ở tốc độ cao: nguyên nhân và cách xử lý

Rung tay lái ở tốc độ cao là khi vô-lăng và cụm lái dao động theo chu kỳ lúc xe chạy tới một dải tốc độ nhất định, kèm cảm giác tê tay. Tùy nguồn rung mà sàn cabin hay ghế cũng có thể rung theo. Ở nhiều xe, mức rung mạnh nhất nằm trong một dải hẹp rồi dịu bớt khi xe chạy nhanh hơn, nên nhiều người tưởng lỗi đã tự hết. Bài này giải thích vì sao tay lái rung, cách phân loại theo điều kiện rung để khoanh vùng nguyên nhân, các nguyên nhân thường gặp và mốc cần giao xe cho gara.

Vì sao tay lái rung ở tốc độ cao

Bánh xe luôn quay quanh trục, nên chỗ nào trên bánh nặng hơn chỗ khác thì mỗi vòng quay lại có một lực văng lệch ra phía đó (lực ly tâm). Lực này đổi hướng liên tục theo vòng quay và truyền qua trục, hệ treo rồi tới cơ cấu lái, làm vô-lăng rung theo nhịp bánh xe.

Lực văng này tăng theo bình phương tốc độ quay, nên cùng một chỗ lệch nhỏ cũng kích thích mạnh hơn nhiều khi xe chạy nhanh, còn mức rung anh em cảm nhận ở tay lái còn tùy hệ treo và hệ lái. Hệ treo và hệ lái cũng có nhịp dao động riêng, nên khi tốc độ xe làm nhịp rung của bánh trùng với nhịp đó thì tay lái rung mạnh nhất trong một dải tốc độ hẹp. Dải này còn đổi theo cỡ lốp, tải và kết cấu xe.

Vượt qua dải đó, hai nhịp lệch nhau nên tay lái dịu bớt. Nhưng chỗ lệch khối lượng hay mòn rơ vẫn còn nguyên và tiếp tục làm hao mòn các chi tiết, vì vậy rung tự dịu đi chưa có nghĩa là lỗi đã hết.

Điều kiện xuất hiện rung cho biết nguyên nhân nằm ở đâu

Ba điều kiện xuất hiện rung chỉ về ba nhóm nguyên nhân khác nhau, và đây chỉ là gợi ý để khoanh vùng chứ chưa phải kết luận. Rung tăng theo tốc độ và nằm trong một dải thì nghiêng về bánh mất cân bằng hoặc lốp, vành bị đảo, vì đó là những chỗ sinh lực ly tâm lệch.

Rung chỉ hiện hoặc nặng thêm khi đạp phanh thì nghiêng về tang trống hay đĩa phanh bị đảo, vênh, vì bề mặt phanh không phẳng làm lực ép của bố lúc mạnh lúc yếu. Rung cả khi chạy chậm và kèm tiếng ù hay tiếng kêu thì nghiêng về bạc đạn bánh hoặc khớp lái mòn rơ, vì độ rơ làm bánh lắc ngay cả khi chưa có lực ly tâm lớn.

Trục các-đăng dài và nặng của xe tải cũng có thể mất cân bằng hoặc rơ khớp, nên khi rung dội lên sàn cabin và ghế nhiều hơn lên vô-lăng thì nên kiểm trục các-đăng trước, vì nguồn rung chưa chắc là bánh trước.

Cách tự khoanh vùng nguyên nhân mà vẫn an toàn

Anh em quan sát được vài điều trước khi đưa xe vào gara. Trong lúc chạy bình thường mà chưa có dấu hiệu nào ở mục dừng xe, anh em chỉ theo dõi chứ không chạy thử riêng để tái hiện rung. Còn thao tác quanh xe chỉ làm khi xe đã đỗ nơi bằng phẳng, tắt máy, kéo phanh đỗ và chèn bánh:

1. Ghi lại dải tốc độ rung sau khi dừng xe, gồm tốc độ bắt đầu rung, tốc độ rung mạnh nhất và việc rung có dịu đi hay không.
2. Để ý rung có xuất hiện hoặc nặng thêm mỗi khi đạp phanh lúc chạy bình thường, vì nếu có thì nghiêng về tang trống hoặc đĩa phanh bị đảo.
3. Nghe tiếng ở tốc độ thấp khi chạy chậm và mở cửa kính, vì tiếng ù đều theo vòng bánh kèm rung cả khi chậm nghiêng về bạc đạn bánh.
4. Cảm nhận nơi rung dội mạnh nhất, vì rung lên vô-lăng thường từ bánh trước, còn rung ở sàn và ghế thường từ bánh sau hoặc trục các-đăng.
5. Khi xe đã đỗ, đi quanh xe nhìn lốp và vành xem có mòn không đều, phù rộp, móp sau va ổ gà hay văng chì cân bánh không.
6. Nhờ người ngồi cabin lắc nhẹ vô-lăng qua lại, nhìn bánh có trễ so với vô-lăng không, vì độ trễ lớn cho thấy khớp lái có thể rơ.

Rung theo dải tốc độ rồi dịu đi khi vượt qua dải đó nghiêng về mất cân bằng bánh hoặc lốp, vành bị đảo. Các dấu vết trên lốp và vành chỉ gợi ý bánh hoặc lốp có vấn đề chứ chưa chứng minh mất cân bằng, vì lốp mòn không đều có thể do hệ treo hoặc góc đặt bánh, còn lốp phù rộp là hư hỏng kết cấu cần thay.

Về an toàn, anh em không cố ý phanh gấp để thử rung, và khi nhờ người lắc vô-lăng thì đứng ngoài tầm bánh xe, không đưa tay vào các khớp.

Các bước trên chỉ giúp khoanh vùng, còn việc kích bánh lên, lắc bánh đo độ rơ, tháo tang trống hay soi gầm cần dụng cụ và kê chống xe, nên anh em để gara làm. Anh em cũng không tự chui gầm, vì chèn bánh chỉ chống xe lăn chứ không chống xe tụt hay rơi khi nâng.

Các nguyên nhân thường gặp xếp từ bánh xe vào tới hệ lái và phanh

Thứ tự dưới đây đi từ những chỗ nhìn thấy được ở bên ngoài tới những chi tiết phải nâng xe hoặc tháo ra mới đo được.

• Bánh xe mất cân bằng do thiếu hoặc văng chì cân làm khối lượng phân bố lệch, nên bánh sinh lực văng lệch khi quay.
• Lốp mòn không đều, phù rộp hoặc đảo làm bán kính lăn thay đổi theo vòng quay, nên rung tăng dần theo tốc độ.
• Vành cong hoặc đảo sau khi va ổ gà mạnh làm bánh không còn tròn đều, nên xe vẫn rung dù bánh đã được cân bằng.
• Rô-tuyn lái, chốt chuyển hướng (king pin) và bạc chốt mòn tạo độ rơ, nên dao động nhỏ ở bánh bị khuếch đại lên vô-lăng.
• Bạc đạn bánh mòn làm bánh lắc quanh trục và phát tiếng ù, để lâu có thể làm hỏng cả moay-ơ hoặc cổ trục.
• Tang trống, đĩa phanh bị đảo làm lực ép của bố không đều, nên xe rung khi phanh.
• Trục các-đăng mất cân bằng hoặc khớp các-đăng rơ tạo rung theo tốc độ dội lên sàn cabin, nên cần kiểm khi rung không rõ ở vô-lăng.

Nếu chưa có dấu hiệu nguy hiểm ở mục dừng xe thì cân bằng lại bánh là hướng xử lý đầu tiên, còn lốp phù rộp là hư hỏng cần thay chứ không chỉ cân lại. Với bạc đạn bánh, để lâu thì bánh dễ rơ và nóng lên trước khi hỏng cả moay-ơ hoặc cổ trục.

Rô-tuyn, chốt chuyển hướng và bạc chốt liên quan trực tiếp tới an toàn lái nên cần thay khi độ rơ vượt giới hạn của hãng, còn với tang trống hoặc đĩa phanh thì việc xử lý hay thay phải theo thông số của hãng, gồm độ đảo, độ dày của đĩa và đường kính trong của tang trống.

Khi nào phải dừng xe và gọi gara

Anh em nên dừng xe ngay ở chỗ an toàn, chèn bánh rồi gọi gara khi gặp một trong các dấu hiệu sau, thay vì chạy tiếp:

• Rung nặng lên đột ngột hoặc vô-lăng giật mạnh, vì có thể một chi tiết ở bánh hay hệ lái vừa hư hoặc lỏng nên xe khó giữ hướng.
• Vô-lăng nặng hoặc rơ bất thường, hay xe tự kéo lệch sang một bên, vì khớp lái có thể đã rơ tới mức ảnh hưởng an toàn lái.
• Lốp phồng, nứt hoặc vành móp thấy được bằng mắt, vì lốp hỏng khi chạy nhanh có thể bục và làm xe mất lái.
• Có mùi khét hoặc khói ở bánh, vì bạc đạn hay phanh có thể đang quá nhiệt.
• Có tiếng ù đều theo vòng bánh, nhất là khi kèm rung, vì bạc đạn bánh có thể đã hư mà tiếng ù không cho biết còn an toàn.

Gara kiểm tra và sửa gì khi tay lái rung

Gara Minh Nhựt không làm dịch vụ lốp, nên anh em nhờ tiệm lốp cân bằng bánh và kiểm đảo lốp, lốp nào phù hoặc biến dạng thì thay. Nếu sau đó xe vẫn rung thì nên kiểm tiếp hệ lái, bạc đạn bánh, phanh và trục các-đăng, vì đó là những chỗ còn lại có thể gây rung, và gara nhận kiểm các hạng mục này.

Gara nâng xe để đo độ rơ của rô-tuyn, chốt chuyển hướng và bạc đạn bánh, kiểm tang trống hoặc đĩa phanh cùng trục các-đăng, rồi báo hạng mục nào cần thay trước khi làm.

Khi phải thay rô-tuyn hay bạc đạn thì chất lượng phụ tùng thay vào ảnh hưởng nhiều tới độ bền, và điều đó cũng đúng với bản lề, khóa thùng, nên anh em đọc thêm cách chọn phụ kiện thùng xe tải chính hãng để tránh mua phải hàng kém.

Cụm bánh gồm bạc đạn, moay-ơ, phớt và tang trống được gara kiểm theo dịch vụ bảo dưỡng bánh xe tải, còn phần gầm nằm trong dịch vụ sửa chữa xe tải, xe container, xe đầu kéo. Anh em cũng có thể gọi 0902 915 871 để báo đời xe cùng triệu chứng, rồi gara tư vấn hướng xử lý.

Bài liên quan: Xe tải bị lệch lái, ăn lái một bên, Nhíp xe tải bị xệ, gãy và Cách tăng chỉnh bố thắng xe tải.

Câu hỏi thường gặp

Cân bằng bánh rồi mà xe tải vẫn rung tay lái thì nghi tiếp chỗ nào?

Khi bánh đã cân bằng mà vẫn rung thì chì cân chưa chắc còn là nguyên nhân, nhưng cũng chưa loại trừ được mất cân bằng nếu việc cân hoặc gá bánh chưa đúng. Ngoài ra cân bằng không sửa được lốp biến dạng hay vành đảo. Vì vậy anh em nhờ tiệm lốp kiểm lại độ đảo của lốp và vành, rồi kiểm tiếp rô-tuyn, chốt chuyển hướng, bạc đạn bánh, tang trống hoặc đĩa phanh và trục các-đăng. Nhiều chi tiết trong số này cần nâng bánh hoặc dụng cụ chuyên dụng để đo, nên anh em đưa xe vào gara kiểm theo thứ tự thay vì cân bằng lại nhiều lần.

Rung tay lái để lâu không sửa có sao không?

Để lâu sẽ có hại, vì dao động kéo dài làm rô-tuyn, bạc đạn và lốp mòn nhanh hơn, rồi độ rơ mới sinh ra lại khuếch đại rung, nên hư hỏng lan sang nhiều cụm và chi phí sửa tăng theo. Vì vậy anh em nên xử lý sớm. Nếu có dấu hiệu ở mục dừng xe thì không chạy tiếp mà gọi gara, còn nếu chưa có thì nhờ tiệm lốp cân bằng bánh và kiểm lốp trước, rồi đưa xe cho gara kiểm hệ lái khi vẫn rung.

Rung tay lái kèm tiếng ù ở bánh thì có chạy tiếp được không?

Anh em không nên chạy tiếp, vì tiếng ù đều theo vòng bánh thường gợi bạc đạn bánh mòn, mà tiếng ù nhỏ hay việc xe vẫn giữ hướng bình thường đều không cho biết bạc đạn còn an toàn hay không. Vì vậy anh em nên dừng xe ở chỗ an toàn, chèn bánh rồi gọi gara để được hỗ trợ sửa lưu động hoặc kéo xe thay vì tự lái đi kiểm. Gara Minh Nhựt nhận sửa lưu động 24/7 trong bán kính 20km, nên anh em gọi 0902 915 871 để báo vị trí cùng triệu chứng.