Xe tải nổ máy có tiếng gõ lạch cạch: nghe tiếng để đoán bệnh

Xe tải nổ máy có tiếng gõ hoặc lạch cạch bất thường thường cho thấy có chi tiết đã mòn rơ, khe hở đã rộng ra hoặc quá trình cháy trong buồng đốt không đều. Đôi khi tiếng đó còn đến từ cụm phụ trợ gắn trên máy như puly hay máy nén khí, nên mỗi kiểu gõ chỉ gợi ý một vùng cần kiểm chứ chưa phải kết luận. Bài này chỉ cách nghe để phân biệt gõ trong máy với gõ ở gầm, gõ lúc nguội với gõ lúc nóng, và loại nào nguy hiểm cần đưa xe tới gara sớm.

Tiếng gõ trong máy sinh ra từ đâu

Tiếng gõ trong máy sinh ra theo ba cơ chế khác nhau, nên mỗi cơ chế cho một kiểu âm thanh riêng. Ở bạc biên, bạc trục và piston, các chi tiết chuyển động sát nhau qua một màng dầu mỏng làm đệm, nên khi khe hở rộng ra vì mòn thì màng dầu không hấp thụ hết va đập và hai bề mặt gõ vào nhau.

Ở cơ cấu dẫn động xu-páp, tiếng lạch cạch phát ra khi khe hở giữa cò mổ hoặc con đội và xu-páp lớn hơn thông số của hãng, vì lúc đó hai chi tiết kim loại va vào nhau ở mỗi chu kỳ đóng mở. Còn tiếng gõ đanh khi tăng ga ở máy dầu thường gắn với quá trình cháy không đều trong buồng đốt hơn là khe hở cơ khí. Tuy vậy riêng đặc điểm âm thanh chưa đủ để loại trừ hẳn nguyên nhân cơ khí, nên thợ vẫn phải nghe và đo để phân biệt.

Vì mỗi chi tiết nằm ở một chỗ và làm việc theo một nhịp riêng, tiếng gõ của chúng khác nhau về độ đục, độ đanh và thời điểm xuất hiện, nên đó là căn cứ để nghe mà khoanh vùng nghi ngờ.

Nghe theo vòng tua hay theo tốc độ xe để khoanh vùng

Bước tách đầu tiên là xem tiếng gõ thay đổi theo vòng tua máy hay theo tốc độ xe. Trước khi thử, nếu đèn áp suất nhớt đang sáng hoặc máy đang gõ đục nặng thì anh em đừng rồ ga mà tắt máy ngay, vì tăng vòng tua khi thiếu áp nhớt bôi trơn có thể làm hỏng thêm.

Khi máy chưa có dấu hiệu nặng, anh em đỗ xe trên nền bằng, kéo phanh tay, chèn bánh, về số N và để máy chạy không tải nghe trước, rồi mới tăng ga nhẹ và ngắn. Trong lúc nghe, anh em đứng bên hông xe và không để tay hay áo gần quạt và dây đai đang quay.

Nếu tiếng gõ dồn nhanh chậm theo vòng tua máy thì nguồn nằm trong máy hoặc ở cụm quay theo trục cơ như puly, máy nén khí, bánh đà và ly hợp.

Ngược lại, nếu tiếng gõ đổi theo tốc độ xe mà không đổi khi anh em đứng yên rồ ga thì nguồn nhiều khả năng nằm ở gầm như trục các-đăng, láp hoặc bạc đạn bánh. Tuy vậy có tiếng chỉ xuất hiện khi máy chịu tải, nên không nghe thấy lúc rồ ga không tải vẫn chưa loại trừ được động cơ.

Vì vậy phép nghe này chỉ thu hẹp vùng cần kiểm và giúp tránh mở nhầm máy khi lỗi nằm ở gầm, còn kết luận cuối cùng vẫn cần thợ kiểm bằng dụng cụ.

Gõ lúc nguội hay lúc nóng nói lên bệnh gì

Sau khi biết tiếng gõ có theo vòng tua hay không, anh em nghe thêm nó xuất hiện lúc máy nguội hay lúc máy nóng:

• Lạch cạch nhỏ lúc nguội: tiếng nhỏ, đều, rõ lúc mới nổ buổi sáng rồi dịu khi máy nóng, có thể là khe hở xu-páp (valve clearance) lớn.
• Gõ đục lúc máy nóng: tiếng rõ hơn khi tăng ga hoặc tăng tải, có thể là hở bạc biên hoặc bạc trục (bearing knock).
• Gõ đanh chói khi tăng ga: thường là tiếng cháy không đều của máy dầu (diesel knock), có thể do nhiên liệu kém chất lượng hoặc kim phun phun sai.

Khe hở xu-páp có thể là thủ phạm của tiếng lạch cạch lúc nguội vì nhiệt độ làm khe hở thay đổi, nhưng chiều và mức thay đổi còn tuỳ kết cấu từng động cơ nên đây mới là gợi ý chứ chưa phải kết luận. Piston và xi-lanh mòn cũng có thể gõ rõ lúc nguội rồi dịu khi nóng, nên nếu tiếng nghe rõ từ thân máy thay vì phần nắp máy thì thợ còn phải xét nguồn này.

Trị số khe hở theo thông số của hãng xe và xu-páp nạp thường khác xu-páp xả, nên việc canh chỉnh cần để thợ làm. Nếu chỉnh sai thì khe quá nhỏ làm xu-páp đóng không kín và nóng cháy mặt, còn khe quá lớn thì tiếp tục va đập và mòn thêm.

Gõ đục lúc máy nóng là loại nguy hiểm, nhất là khi kèm đèn báo áp suất nhớt, vì khi nóng nhớt loãng đi làm áp suất nhớt giảm và màng dầu đệm mỏng hơn, nên khe hở bạc đã rộng lại càng va mạnh. Tuy nhiên chỉ khi đo áp suất nhớt và kiểm tra mới kết luận được.

Với tiếng gõ đanh chói, kim phun (injector) có thể phun sai thời điểm hay sai lượng, và với máy common rail thì thợ đo áp suất trong ống phân phối chung và đọc mã lỗi ECU trước khi kết luận lỗi ở kim phun hay bơm cao áp.

Ba kiểu gõ trên chỉ giúp khoanh vùng, vì cùng một tiếng gõ có thể do nhiều chi tiết gây ra. Khi tiếng không khớp kiểu nào hoặc đi kèm hao nhớt, ra khói và đèn báo, anh em nên để gara đo áp suất nhớt và nghe máy bằng ống nghe chuyên dụng.

Loại gõ nào phải dừng xe ngay

Anh em phải dừng xe ngay khi có tiếng gõ đục nặng lên theo vòng tua hoặc lúc máy nóng và tăng tải, hoặc khi tiếng gõ nào đi kèm đèn báo áp suất nhớt. Lý do là thiếu áp nhớt thì màng dầu không còn bảo vệ các chi tiết đang quay.

Những dấu hiệu này gợi ý bạc biên hoặc bạc trục đã hở, nhưng chỉ khi mở máy kiểm tra cổ trục và khe hở mới kết luận được.

Nếu bạc đã hở mà vẫn chạy tiếp, màng dầu có thể đứt và bạc bị nghiền khi trục vẫn quay, dẫn tới lột dên rồi xước trục khuỷu. Khi đó việc sửa có thể vượt khỏi thay bạc mà phải xử lý cả trục khuỷu và hệ bôi trơn. Vì chỉ nghe tiếng thì chưa biết mức hư hỏng, gặp kiểu gõ này anh em hãy tấp xe vào chỗ an toàn, tắt máy và gọi hỗ trợ chứ không cố lái thêm.

Các kiểu gõ khác cũng không nên chạy lâu, vì chỉ nghe tiếng thì không đánh giá chắc được mức nguy hiểm, nên anh em hãy đưa xe đi kiểm sớm và dừng lại ngay nếu tiếng gõ nặng lên.

Khi nào nên đưa xe cho gara kiểm tra máy

Nên đưa xe cho gara khi tiếng gõ đục theo tua đi kèm đèn nhớt, khi đã canh chỉnh xu-páp mà tiếng gõ không giảm, hoặc khi gõ đi kèm hao nhớt và khói. Cả ba trường hợp đều cho thấy hư hỏng có thể nằm sâu trong máy, nên cần thợ nghe và đo.

Đưa xe đi chẩn đoán chưa có nghĩa là phải tháo máy, vì thợ sẽ nghe máy và đo áp suất nhớt bằng đồng hồ chuẩn trước, rồi mới mở máy kiểm bạc khi kết quả cho thấy cần.

Những việc đó cần đồng hồ chuẩn và thợ có kinh nghiệm, nên anh em nhờ gara làm ở nơi xe đỗ vững và đủ dụng cụ, tại gara hoặc tại chỗ nếu thợ mang đủ đồ nghề và điều kiện an toàn. Gara Minh Nhựt nghe máy và đo trước khi báo hạng mục, nên anh em biết rõ phần nào cần sửa trước khi đồng ý. Anh em xem thêm dịch vụ đại tu động cơ xe tải hoặc gọi 0902 915 871. Bài liên quan: Xe tải hở bạc lột dên, Xe tải bị bó máy và Dấu hiệu cần đại tu máy.

Câu hỏi thường gặp

Trước khi đưa xe đi kiểm nên ghi lại gì về tiếng gõ để thợ dễ chẩn đoán?

Anh em nên ghi lại tiếng gõ xuất hiện lúc máy nguội hay nóng, có đổi theo vòng tua hay theo tốc độ xe không, có đèn báo áp suất nhớt sáng không, và xe có hao nhớt hoặc ra khói bất thường không. Mỗi chi tiết này thu hẹp cụm nghi ngờ, nên thợ chọn được đúng phép đo ngay từ đầu. Nếu muốn xem mức nhớt, anh em đỗ xe nơi bằng phẳng, tắt máy chờ vài phút cho nhớt chảy về cạc te rồi mới rút que thăm, còn các việc phải đụng vào cụm máy đang nóng hoặc đang quay thì để gara làm.

Có nên đổ nhớt đặc hơn hoặc phụ gia để máy đỡ gõ không?

Anh em không nên tự làm vậy, vì nhớt đặc hơn hoặc phụ gia chỉ có thể làm tiếng gõ nhỏ đi tạm thời chứ không đưa khe hở về đúng thông số, trong khi nguyên nhân bên dưới vẫn tiếp tục gây mòn. Nhớt sai cấp độ nhớt so với khuyến cáo của hãng xe còn có thể khó lưu thông lúc máy nguội, nên anh em hãy dùng đúng loại nhớt theo hãng và để gara xác định nguồn tiếng gõ trước.

Ngoài đúng cấp độ nhớt theo hãng, chất lượng dầu gốc và phụ gia cũng ảnh hưởng tới độ bền của màng dầu, nên anh em đọc thêm những yếu tố quyết định chất lượng dầu nhớt trước khi thay nhớt.