Xe tải ra khói đen là bị gì: nguyên nhân và cách xử lý

Xe tải ra khói đen là dấu hiệu nhiên liệu cháy không hết trong buồng đốt, thường vì động cơ thiếu gió so với lượng dầu phun hoặc vì dầu phun thừa, nên phần dầu chưa cháy thành muội than thoát ra ống xả. Khói đen chỉ thoáng qua khi đạp ga nặng có thể chưa đáng lo, còn khói dày, kéo dài hoặc kèm máy yếu, hao dầu thì anh em nên kiểm sớm để lỗi không lan rộng. Bài này giúp anh em biết khói đen nói gì theo từng lúc ra khói, các nguyên nhân thường gặp, cách tự kiểm an toàn và lúc nào phải đưa xe tới gara.

Khói đen báo điều gì theo từng lúc ra khói

Lúc khói đen xuất hiện là manh mối dễ quan sát nhất để khoanh vùng nguyên nhân, dù chỉ là gợi ý ban đầu và không thay được việc đo kiểm ở gara:

• Lúc mới nổ máy nguội: khói đen nhẹ, ngắn rồi hết khi máy ấm có thể chưa đáng lo, còn kéo dài thì nghi kim phun rò hoặc cảm biến.
• Tăng tốc, chở nặng: máy cần nhiều dầu hơn nhưng gió nạp chưa theo kịp, nên khói đen thường do lọc gió tắc, ống gió rò hoặc tăng áp yếu.
• Khói đen liên tục: khói vẫn đen cả khi chạy đều là lỗi tồn tại thường xuyên, như kim phun hỏng, áp suất nhiên liệu sai hoặc van EGR kẹt.

Cảm biến nhiệt độ nước báo sai khiến ECU cấp dầu thừa nên khói kéo dài khi nổ nguội, còn lúc tăng tốc hoặc chở nặng thì cảm biến áp gió báo sai cũng có thể gây khói đen nhiều. Khi khói đen liên tục thì xe thường kèm ì và hao dầu.

Ngoài màu khói, anh em còn nhận ra qua muội đen bám ở đầu ống xả và tình trạng xe hao dầu, mất sức khi chở nặng, vì phần dầu cháy không hết vừa thải ra muội vừa làm máy kém hiệu quả.

Nguyên nhân khiến xe tải ra khói đen

Khói đen đi theo hai hướng là buồng đốt thiếu gió hoặc nhiên liệu thừa và phun kém, nên anh em chia nguyên nhân thành hai nhóm dưới đây để dễ theo dõi.

Buồng đốt thiếu gió

• Lọc gió tắc hoặc ống gió nạp bị bóp, nghẹt: gió vào ít đi so với lượng dầu cần đốt nên dầu không đủ oxy để cháy hết.
• Tăng áp yếu hoặc rò sau tăng áp: turbo mòn hay ống gió nén rò làm áp gió nạp thấp, nên máy thiếu gió khi tăng tốc hoặc lên dốc.
• Van EGR kẹt mở: khí xả trộn vào khí nạp nhiều hơn mức cần nên gió nạp ít oxy, và đó là lý do máy dễ ra khói đen.
• Đường xả nghẹt: đường xả hoặc bộ lọc hạt DPF, nếu xe có, nghẹt làm khí xả thoát khó và máy yếu đi.

Lọc gió dùng quá lâu hoặc xe chạy đường nhiều bụi càng dễ gây nghẹt, và trên xe điều khiển điện tử, ECU có thể giảm lượng phun khi phát hiện thiếu gió nên mức khói còn tuỳ từng xe. Riêng việc nghẹt DPF chưa đủ để kết luận khói đen sẽ ra nhiều, nên anh em cần kiểm khi khói đi kèm máy yếu hoặc đèn báo lỗi.

Nhiên liệu thừa hoặc phun kém

• Kim phun hỏng: kim rò, kẹt hoặc phun không tơi làm giọt dầu lớn khó cháy, nên khói đen kèm máy rung, hao dầu.
• Áp suất nhiên liệu sai: bơm cao áp yếu hoặc van hồi dầu hở có thể làm áp suất và lượng phun lệch.
• Cảm biến báo sai: cảm biến lưu lượng gió, áp tăng áp hoặc nhiệt độ báo lệch làm ECU tính sai, nên phun thừa so với gió thực có.
• Dầu kém chất lượng hoặc lẫn tạp chất làm phun và cháy kém, nếu lẫn nước hay cặn còn làm mòn kim phun.
• Chở quá tải và đạp ga sâu: máy phải phun nhiều dầu để kéo tải khi gió có hạn, nên khói đen nhiều cho thấy máy bị ép quá sức.

Kim phun hỏng để lâu có thể làm hại thêm buồng đốt, và anh em xem thêm bài về dấu hiệu kim phun hỏng. Với động cơ common rail thì cần đo áp suất trong ống rail trước rồi mới kết luận, còn với bơm cao áp cơ khí thì thợ kiểm bơm và thời điểm phun chứ anh em không tự chỉnh. Vì dầu kém chất lượng làm phun và cháy kém, anh em chỉ đổ dầu ở nơi tin cậy và thay lọc nhiên liệu đúng hạn.

Nhớt lọt vào buồng đốt vì xéc-măng hoặc piston mòn thì thường cho khói xanh xám chứ không phải đen thuần, nên nếu khói pha xanh và kèm hao nhớt, anh em xem thêm bài về xe tải ra khói xanh.

Anh em tự kiểm được gì một cách an toàn

Việc tự kiểm chỉ dừng ở quan sát an toàn và chia làm hai nhóm, vì có việc chỉ làm được khi xe đang hoạt động còn có việc chỉ nên làm khi máy đã tắt và nguội.

Với nhóm đầu, anh em ghi nhận trong lúc lái hoặc khi vừa dừng xe ở nơi an toàn:

1. Ghi lại lúc khói đen ra, như nổ nguội, tăng ga hay lên dốc, vì thông tin này giúp thợ khoanh vùng nguyên nhân nhanh hơn.
2. Khi đã dừng xe, xem đèn cá vàng có sáng không, vì mã lỗi cảm biến hay áp suất nhiên liệu có thể giải thích khói đen.

Nếu có người đi cùng thì nhờ họ nhìn khói qua gương chiếu hậu, còn người lái luôn tập trung vào đường.

Với nhóm sau, anh em đỗ xe nơi bằng phẳng, kéo phanh đỗ, chèn bánh, tắt máy và để máy nguội hẳn. Ống xả và tăng áp rất nóng khi vừa chạy xong, nên anh em không sờ vào các chi tiết này và không chui xuống gầm xe:

1. Xem lịch thay lọc gió và lọc nhiên liệu lần gần nhất, vì lọc dùng quá hạn hoặc chạy nhiều đường bụi là nguyên nhân dễ kiểm tra.
2. Nhìn đường gió nạp từ lọc gió qua tăng áp tới két làm mát khí nạp, nếu xe có, xem có nứt, tuột kẹp hoặc dính nhớt không.

Nếu xe có chỉ thị nghẹt lọc gió thì nhìn xem chỉ thị báo gì. Chỗ hở trước tăng áp có thể hút bụi chưa lọc vào máy, còn chỗ hở sau tăng áp làm mất gió nén nên máy thiếu gió.

Anh em không tự chỉnh lượng dầu ở bơm hay cần ga để cho hết khói, vì chỉnh sai làm xe mất sức, hao dầu và tăng muội, còn việc tháo lọc, kim phun hay đo áp cần dụng cụ nên để gara làm.

Xe tải ra khói đen có chạy tiếp được không

Nếu khói đen nhẹ và thoáng qua, xe vẫn khỏe và không hao dầu bất thường thì anh em có thể chạy thận trọng tới gara. Còn khói đen kéo dài thì không nên chạy lâu, vì muội than và dầu thừa gây hại dần cho xe.

Muội lọt xuống các-te làm nhớt đen và bẩn nhanh hơn, muội bám vào van EGR và đường xả làm chúng kẹt dần, còn dầu phun thừa khiến xe hao dầu hơn và có thể không đạt phần đo khói khi đăng kiểm.

Anh em nên dừng xe ở chỗ an toàn khi gặp một trong các dấu hiệu sau, vì lúc đó máy có thể đang hư thêm chứ không chỉ ra khói:

• Khói đen dày kèm máy yếu rõ rệt, vì lượng dầu không cháy hết đã nhiều tới mức ảnh hưởng công suất.
• Kim nhiệt độ nước lên cao hoặc đèn cảnh báo mức nặng theo sổ hãng, vì máy có thể quá nhiệt hoặc lỗi nặng.
• Nghe tiếng gõ trong máy hoặc ngửi mùi khét trong cabin, vì cả hai đều cần dừng để kiểm, dù mùi khét chưa chắc từ máy.

Với xe dùng kiểu báo bằng đèn cá vàng thì đèn nhấp nháy là một ví dụ của cảnh báo mức nặng theo sổ hướng dẫn của hãng.

Cách giảm khói đen và ngăn tái phát

Cách giảm khói đen là giữ cho gió vào đủ và dầu phun đúng, nên anh em có thể làm các việc dưới đây tuỳ điều kiện chạy xe của mình:

• Thay lọc gió theo sổ bảo dưỡng của hãng và sớm hơn khi xe chạy đường nhiều bụi, vì lọc sạch giúp máy đủ gió để đốt hết dầu.
• Thay lọc nhiên liệu đúng hạn và để gara kiểm kim phun, vì dầu bẩn hay lẫn nước làm kim phun mòn nhanh.
• Nếu xe có van EGR thì nên để gara vệ sinh van và kiểm đường xả, vì muội bám lâu ngày làm van kẹt và cản khí xả thoát ra.
• Giữ tải đúng mức và tránh đạp ga sâu khi máy còn nguội, vì máy bị ép quá sức phải phun nhiều dầu hơn lượng gió nạp có thể đốt.
• Đổ dầu ở nơi tin cậy, vì dầu kém chất lượng làm phun và cháy kém.

Lọc nhiên liệu sạch và kim phun tơi giúp dầu cháy hết, trong khi dầu bẩn hay lẫn nước làm kim phun mòn nhanh.

Nếu đã làm các việc này mà khói vẫn đen thì nguyên nhân thường nằm sâu hơn như kim phun, áp suất nhiên liệu hoặc tăng áp, nên anh em cần để gara kiểm thay vì tiếp tục thay phụ tùng theo đoán.

Khi khói đen đi kèm máy rung hoặc xe khựng mỗi lần đạp thêm ga thì kim phun hỏng có thể làm máy nổ không đều, nên anh em đọc thêm xe tải rung giật khi tăng ga để phân biệt với lỗi truyền động.

Gara kiểm và xử lý khói đen thế nào

Gara Minh Nhựt kiểm theo đường gió và dầu, bắt đầu từ lọc gió và ống gió nạp rồi tới tăng áp, kim phun và hệ nhiên liệu. Nhờ vậy anh em biết khói đen đến từ đâu trước khi quyết định thay hay sửa.

Với động cơ common rail, áp suất nhiên liệu cần được kiểm trước khi kết luận về bơm hay kim phun, còn với bơm cao áp cơ khí thì cần kiểm cả bơm lẫn thời điểm phun. Nếu máy đã mòn tới mức nén yếu thì gara sẽ kiểm rồi tư vấn hướng đại tu động cơ xe tải.

Nếu xe nằm trong bán kính 20km quanh gara, anh em có thể gọi để thợ sửa lưu động tới xem tại chỗ. Hạng mục và giá được chốt sau khi kiểm và trước khi làm, nên anh em biết rõ phần việc trước khi quyết định.

Câu hỏi thường gặp

Xe tải ra khói đen nhiều khi tăng tốc là bị gì?

Khói đen nhiều khi tăng tốc thường liên quan tới việc gió nạp không đủ so với lượng dầu cần đốt, như lọc gió tắc, đường gió sau tăng áp rò hoặc tăng áp yếu. Kim phun hay áp suất nhiên liệu cũng có thể là nguồn gốc, nên nếu khói kèm xe ì và hao dầu thì anh em nên để gara kiểm cả đường gió lẫn đường dầu thay vì tự thay phụ tùng.

Xe tải ra khói đen lúc mới nổ máy có sao không?

Khói đen nhẹ, ngắn lúc mới nổ máy nguội rồi hết khi máy ấm có thể chưa đáng lo, nhưng còn tuỳ loại động cơ và hệ xử lý khí thải nên anh em đối chiếu với sổ hướng dẫn nếu chưa chắc. Nếu khói kéo dài, đặc hoặc lần nào nổ cũng kèm mùi dầu sống thì có thể nghi kim phun rò hoặc cảm biến nhiệt độ nước báo sai, nên anh em để gara kiểm.

Xe tải ra khói đen có chạy tiếp được không?

Anh em chỉ nên chạy tiếp quãng ngắn tới gara khi khói nhẹ, xe vẫn khỏe và không có đèn báo lạ, vì khói đen kéo dài cho thấy lỗi đang tồn tại và có thể tiếp tục gây hại. Còn khói dày kèm máy yếu, nhiệt độ nước tăng hoặc đèn cảnh báo mức nặng theo sổ hướng dẫn của hãng thì anh em phải dừng xe và gọi gara.

Bài liên quan:

• Xe tải ra khói trắng là bị gì
• Xe tải ra khói xanh là bị gì
• Xe tải bị ì và tăng tốc kém