Đại tu hộp số xe tải: Dấu hiệu, Quy trình và Những việc cần làm ở xưởng

Đại tu hộp số xe tải là rã toàn bộ cụm hộp số, đo mòn từng chi tiết và phục hồi khe hở làm việc, thay vì chỉ đổi một bộ phận hỏng đơn lẻ. Việc này đặt ra khi hộp số xuất hiện nhiều dấu hiệu mòn cùng lúc: kêu hú theo tốc độ, khó vào số, nhảy số hoặc có phoi kim loại trong dầu. Bài này trình bày hộp số gồm những gì, cách tự đếm dấu hiệu tới lúc đại tu, vì sao đừng kéo dài, một lần đại tu gồm các công đoạn nào, và việc nên làm ở gara trước khi báo giá.

Đại tu hộp số là gì

Hộp số truyền và biến đổi mô-men từ động cơ tới trục các-đăng, cho phép xe chạy ở nhiều mức lực kéo và tốc độ. Cụm hộp số gồm trục sơ cấp, trục thứ cấp và trục trung gian, các cặp bánh răng, bộ đồng tốc (synchronizer) để đồng bộ tốc độ khi gài, càng cua (shift fork) đẩy bánh răng vào khớp, các vòng bi đỡ trục và phốt chặn dầu. Đại tu là mở hộp số ra thành từng chi tiết để đo mức mòn rồi thay hoặc phục hồi các chi tiết vượt giới hạn, đưa các khe hở về đúng dung sai chung. Khi nhiều bộ phận đã mòn tới hạn, thay lẻ từng chỗ thường không giữ được lâu.

Đếm dấu hiệu tới lúc đại tu

Một dấu hiệu đơn lẻ chưa đủ kết luận, nhưng nhiều dấu hiệu cùng lúc cho thấy hộp số đã tới lúc rã ra kiểm. Tài xế tự đếm theo danh sách:

1. Hộp số kêu hú hoặc ù theo tốc độ, tiếng lớn dần khi tăng tải hoặc chạy ở một dải số nhất định.
2. Số tự nhảy về mo khi đang chạy, thường do càng cua mòn hoặc bánh răng không ăn khớp đủ sâu.
3. Khó vào số hoặc kẹt số ở nhiều số, phải rướn hoặc lựa nhiều lần mới gài được.
4. Có tiếng va kim loại khi gài số, dấu hiệu bộ đồng tốc mòn không còn đồng bộ được tốc độ.
5. Có phoi kim loại trong dầu hộp số khi xả dầu ra kiểm, cho thấy bánh răng hoặc vòng bi đang bong vật liệu.
6. Chảy dầu ở phốt, mức dầu tụt và có vệt dầu bám quanh nắp hộp hoặc đầu trục.
7. Rung và ồn tăng dần theo thời gian, kèm cảm giác giật khi chuyển số.

Càng nhiều mục cùng đúng thì khả năng phải đại tu cả cụm càng cao; kết luận cuối vẫn dựa trên kết quả đo khi rã hộp.

Vì sao không nên kéo dài

Khi hộp số đã có phoi kim loại, phoi cuốn theo dầu và mài mòn thêm các chi tiết còn tốt, biến một hỏng cục bộ thành hỏng lan rộng. Bánh răng mẻ hoặc rỗ bề mặt tiếp tục bong vật liệu, làm khe hở tăng và tải dồn lệch sang các cặp răng khác; một chi tiết mòn quá giới hạn còn kéo theo lệch tâm trục khiến vòng bi và phốt chóng hỏng. Chảy dầu ở phốt nếu để lâu làm mức dầu bôi trơn tụt xuống, các bề mặt thiếu dầu và mòn nhanh hơn. Xử lý sớm khi mới có vài dấu hiệu thường giới hạn được phạm vi thay thế.

Một lần đại tu hộp số gồm những gì

Một lần đại tu đi qua các công đoạn theo trình tự rã, đo, thay và lắp lại: rã hộp số thành từng chi tiết rồi làm sạch và kiểm bằng mắt các bề mặt răng, trục và vỏ hộp; đo mòn răng và khe hở bằng dụng cụ đo, so với giới hạn trong cẩm nang; thay bộ đồng tốc đã mòn để khôi phục khả năng đồng bộ tốc độ; thay vòng bi và bạc trục mòn để phục hồi độ đồng tâm; thay càng cua bị cong để bánh răng vào khớp đủ sâu; thay phốt và gioăng để chặn chảy dầu; kiểm bánh răng và thay chiếc mẻ hoặc rỗ, giữ lại các cặp còn trong dung sai; lắp đúng thứ tự và lực siết, đổ dầu đúng cấp rồi chạy rà để các bề mặt mới ăn khớp ổn định. Danh mục thay cụ thể phụ thuộc kết quả đo lúc rã hộp.

Việc nên làm ở gara

Việc đầu tiên ở gara là đo trước khi báo giá, thay vì báo theo cảm nhận triệu chứng; chỉ khi rã hộp và đo mòn từng chi tiết mới xác định được nên thay chi tiết lẻ hay đại tu cả cụm và danh mục gồm những gì. Việc thứ hai là xác định đúng hướng: có trường hợp chỉ cần thay một cụm bánh răng hoặc một bộ đồng tốc, trường hợp khác đã mòn diện rộng thì đại tu cả cụm mới bền. Việc thứ ba là dùng chi tiết đúng chủng loại cho từng đời xe, vì bánh răng, vòng bi và bộ đồng tốc của các dòng xe nặng không dùng lẫn được. Gara Minh Nhựt chuyên đại tu máy và hộp số cho xe nặng từ năm 2000, đo trước khi báo giá và lắp chi tiết đúng chủng loại. Gọi 0902 915 871. Bài liên quan: Xe tải bị nhảy số, Xe tải kẹt số khó ra số và Côn xe tải bị trượt.

Câu hỏi thường gặp

Đại tu hộp số xe tải khác thay chi tiết lẻ ở điểm nào?
Thay chi tiết lẻ chỉ đổi một bộ phận hỏng đã xác định, còn cụm vẫn giữ nguyên. Đại tu là rã toàn cụm, đo mòn từng chi tiết rồi phục hồi khe hở làm việc chung. Khi nhiều bộ phận mòn cùng lúc, đại tu cho kết quả bền hơn là vá từng chỗ. Chọn hướng nào phụ thuộc kết quả đo lúc rã hộp.

Có phoi kim loại trong dầu hộp số thì bắt buộc đại tu không?
Phoi kim loại cho biết bánh răng hoặc vòng bi đang mòn và bong vật liệu, nên cần rã hộp để xác định nguồn phoi. Mức xử lý tùy chi tiết hỏng: có trường hợp thay một cụm bánh răng, có trường hợp phải đại tu cả cụm. Kéo dài khi đã có phoi làm phoi cuốn theo dầu và mài mòn thêm các chi tiết còn tốt.

Đại tu hộp số xong có cần chạy rà không?
Có. Sau khi lắp và đổ dầu đúng cấp, hộp số cần chạy rà để các bề mặt mới ăn khớp ổn định và để kiểm tiếng động, nhiệt độ, rò dầu ở phốt. Chạy rà cũng là bước phát hiện sớm chi tiết lắp chưa đạt trước khi xe vào tải nặng.