Cháy bố thắng xe tải: dấu hiệu và cách xử lý khi bánh bốc khói

Cháy bố thắng xe tải là hiện tượng bố phanh quá nhiệt, có thể làm mặt bố chai bóng hoặc nứt, khiến phanh ăn yếu dần, có mùi khét và có khi bốc khói ở bánh. Nguyên nhân thường gặp là rà phanh liên tục khi đổ dốc dài, bố bị bó không nhả hết, chỉnh phanh lệch hoặc chở quá tải, vì khi đó nhiệt sinh ra nhiều hơn lượng nhiệt mà tang thoát đi kịp. Khi thấy bánh bốc khói, các bác tài dừng xe ở chỗ an toàn, đứng xa bánh và gọi hỗ trợ ngay, không cần chờ phanh nguội mới gọi.

Cháy bố thắng xe tải có những dấu hiệu nào

Cháy bố thường báo bằng mùi khét hăng sau khi xuống dốc, khói ở bánh, phanh ăn yếu dần khi đạp lâu và đôi khi rung hoặc rít, vì bố đã quá nhiệt.

• Mùi khét: bố quá nhiệt có mùi như nhựa hoặc cao su cháy, rõ nhất ngay sau khi xuống dốc hoặc lúc vừa dừng xe.
• Khói ở bánh: khói trắng hoặc xám quanh tang cho thấy nhiệt rất cao, nên dừng xe ở chỗ an toàn rồi làm theo mục xử lý bên dưới.
• Phanh yếu dần: đạp phanh lâu thì xe giảm tốc càng ít vì ma sát của bố tụt khi nóng, gọi là brake fade (mất phanh do nóng).
• Bố chai bóng: mặt bố chai bóng thì trượt trên tang mà không bám, nên xe giảm tốc kém và đôi khi có tiếng rít khi phanh.
• Rung khi phanh: bàn đạp hoặc vô-lăng rung có thể do tang méo hay đĩa cong vì nóng, nhưng cũng có nguyên nhân khác nên cần gara kiểm.

Mỗi lần phanh, động năng của xe biến thành nhiệt ở bố và tang hoặc đĩa, nên khi phanh liên tục mà nhiệt không kịp thoát thì bố nóng quá giới hạn chịu nhiệt, mặt bố chai lì, nứt hoặc bong lớp ma sát.

Nếu mùi khét và bánh nóng xuất hiện cả khi anh em không phanh thì nhiều khả năng phanh đang không nhả hết, nên anh em xem thêm bài xe tải bị bó thắng để biết nguyên nhân theo phanh hơi và phanh dầu.

Vì sao bố thắng xe tải bị cháy

Bố thắng xe tải cháy khi nhiệt sinh ra lúc phanh nhiều hơn nhiệt tang thoát đi kịp, thường do rà phanh khi đổ dốc, bố không nhả hết, quá tải hoặc lệch tải, chỉnh phanh lệch, phanh phụ hỏng, tang mòn, bố sai loại hoặc dầu mỡ dính bố.

Riêng bố sai loại hay dính dầu mỡ thì làm phanh yếu nên anh em phải phanh lâu hơn, từ đó nhiệt tăng thêm.

• Rà phanh đổ dốc: giữ chân phanh liên tục làm nhiệt cộng dồn mà không có lúc nguội, nên bố và tang nóng quá mức chịu đựng.
• Bố không nhả hết: bó thắng hoặc quên nhả phanh đỗ làm bố cọ tang suốt lúc chạy, nên bố nóng dần dù anh em không đạp phanh.
• Quá tải: xe càng nặng thì mỗi lần giảm tốc càng sinh nhiều nhiệt ở bố và tang.
• Lệch tải: hàng dồn về một phía hoặc một cầu thì cầu đó gánh tải nặng hơn nên bố dễ nóng hơn, tuỳ cách xe phân bổ lực phanh.
• Chỉnh phanh lệch: bánh ăn phanh sớm và mạnh hơn phải gánh nhiều nhiệt hơn, nên bố ở bánh đó có thể nóng và mòn nhanh hơn.
• Phanh phụ hỏng: phanh khí xả hoặc phanh từ không bật hay hỏng thì phanh chính phải kìm xe một mình, nên bố và tang nóng nhanh hơn.
• Tang mòn gần giới hạn: tang mòn có ít kim loại hơn để hấp thụ nhiệt, nên bố và tang dễ quá nhiệt khi phanh nhiều.
• Bố không đúng loại: bố có đặc tính ma sát hoặc mức tương thích với tang không đúng theo hãng thì có thể trượt hoặc nóng bất thường.
• Dầu mỡ dính bố: dầu mỡ rò từ phớt bánh làm bố trượt trên tang, nên phanh yếu và anh em phải đạp lâu hơn, khiến nhiệt tăng thêm.

Cách chọn số và dùng phanh phụ khi đổ dốc được nói ở mục sau. Với phanh hơi tang trống, việc chỉnh phanh làm theo hành trình cần đẩy hãng quy định như bài cách tăng bố thắng xe tải đã giải thích.

Phanh yếu vì nóng khác với bố đã bị cháy ra sao

Phanh yếu vì nóng (brake fade) thường ăn lại khi bố và tang nguội, còn bố đã cháy chai hoặc nứt thì thường vẫn yếu hoặc không ổn định dù đã nguội, và dù phanh có ăn lại cũng chưa chứng tỏ bố còn tốt.

Brake fade xảy ra khi bố và tang đang rất nóng, nên ma sát của bố giảm còn tang giãn nở làm khe hở lớn thêm, và phanh ăn kém đúng lúc anh em đang dùng nhiều. Ở xe phanh hơi tang trống, tang giãn ra có thể làm cần đẩy phải đi dài hơn, và khi vượt hành trình cho phép thì bầu phanh có thể không còn tạo đủ lực ép. Vì bố vẫn có thể đã bị hại dù phanh ăn lại, nên sau lần quá nhiệt nặng anh em vẫn cần để gara kiểm.

Ở phanh dầu, dầu phanh nóng quá ngưỡng chịu nhiệt còn có thể sinh hơi bị nén làm bàn đạp lún sâu. Anh em xem thêm bài bàn đạp phanh xe tải bị thấp hoặc hẫng để phân biệt với lỗi ở phanh hơi.

Khi bánh bốc khói thì xử lý thế nào

Khi thấy bánh bốc khói, các bác tài giảm tốc bằng phanh động cơ rồi tấp vào chỗ an toàn nếu xe còn chạy, còn khi xe đã dừng thì đứng xa bánh và gọi hỗ trợ ngay. Có lửa hoặc khói đặc thì gọi 114 trước, vì tang nóng có thể gây cháy hoặc bỏng.

Khi xe còn đang chạy mà thấy khói ở bánh hoặc phanh yếu dần, anh em làm theo thứ tự sau:

1. Nhả ga và giảm tốc bằng phanh phụ như phanh khí xả khi đường đủ bám và đúng hướng dẫn hãng, vì đường trơn thì bánh có thể trượt.
2. Hạ số trong giới hạn vòng tua của hãng, vì số thấp giúp động cơ kìm xe mà không dồn thêm nhiệt cho bố.
3. Nếu phanh chính còn ăn thì đạp dứt khoát rồi nhả thay vì rà liên tục.
4. Nếu đèn hoặc còi báo áp hơi thấp thì dừng xe ngay khi tấp được vào chỗ an toàn, vì khí nén có thể cạn.
5. Nếu xe không giảm được tốc độ dù đã đạp phanh, bật đèn và còi rồi hướng vào làn thoát hiểm hoặc đoạn lên dốc gần nhất nếu có.
6. Bật đèn cảnh báo rồi tấp vào chỗ bằng phẳng, xa cỏ khô, xăng dầu và vật dễ cháy, vì tang đang rất nóng có thể làm bén lửa.

Khi xe đã dừng hẳn, anh em làm theo thứ tự sau:

1. Giữ xe theo hướng dẫn hãng, nhưng nếu phanh đỗ dùng chung bố với bánh nóng thì chèn bánh thay vì ép phanh đỗ, kẻo bố dính tang.
2. Tắt máy, đưa mọi người xuống xe và đứng xa bánh.
3. Nếu thấy lửa hoặc khói đặc thì gọi 114 trước, vì lửa có thể lan sang các chi tiết khác.
4. Không đến gần bánh đang bốc khói hoặc có lửa để chèn bánh vì dễ bỏng, chỉ chèn ở bánh không nóng khi tiếp cận được an toàn.
5. Không sờ vào bánh, mâm hay tang, và không dội nước lạnh lên tang nóng, vì tang nguội đột ngột có thể nứt, còn hơi nước nóng gây bỏng.
6. Gọi gara hỗ trợ ngay từ chỗ an toàn, không cần chờ nguội, và trong lúc chờ thì để phanh nguội tự nhiên.

Thời gian nguội phụ thuộc mức quá nhiệt cùng thời tiết, và bề ngoài hết khói chưa cho biết nhiệt bên trong tang, nên nếu chưa chắc đã nguội thì anh em coi như còn nóng và đừng lại gần. Sau khi nguội, anh em vẫn để gara kiểm bố và tang trước khi chạy tiếp, nhất là khi phía trước còn dốc, vì bố quá nhiệt có thể làm phanh yếu bất ngờ ở lần xuống dốc sau.

Đổ dốc thế nào để phanh không quá nhiệt

Cách đổ dốc ít gây quá nhiệt là để động cơ cùng phanh phụ giữ tốc độ, nên các bác tài hạ số sớm từ trước đầu dốc chứ đừng đợi xe lấy đà. Xe đã chạy nhanh thì khó gài số thấp nên phanh chính phải chịu nhiều việc hơn.

• Chọn số theo độ dốc: chọn số thấp để động cơ giữ tốc độ khi nhả ga, mức đủ tuỳ tải, độ dốc, phanh phụ và sổ hãng.
• Bật phanh phụ sớm: phanh khí xả kìm tốt khi vòng tua cao nhưng đừng vượt vạch đỏ, và chỉ dùng khi đường đủ bám theo hãng.
• Không về số mo: về số mo (số 0) thì động cơ không kìm xe, và tắt máy còn làm mất nguồn bổ sung hơi hoặc trợ lực phanh.
• Phanh ngắt quãng: khi xe quá tốc độ, đạp đủ lực giảm tốc rồi nhả thay vì rà nhẹ, để bố và tang có lúc nguội.
• Kim áp, mặt đường: áp hơi xuống mức cảnh báo thì phải dừng xe, còn đường trơn thì tránh đạp gấp vì bánh dễ trượt.
• Chở đúng tải: xe càng nặng thì mỗi lần phanh sinh càng nhiều nhiệt, nên đừng chở quá tải trọng cho phép của xe.

Phanh khí xả là phanh phụ tạo lực cản ở đường xả của động cơ, còn phanh hơi là hệ thống phanh chính dùng khí nén, và anh em có thể xem bài các loại phanh xe tải phổ biến để phân biệt. Với xe phanh hơi, mỗi lần đạp phanh đều tiêu hao khí, nên khi đổ dốc dài anh em cần để ý kim áp. Trước chuyến qua đèo, anh em nên cho gara kiểm bố, độ chỉnh và phanh phụ, vì đó là những chỗ quyết định xe có giữ được tốc độ khi xuống dốc dài hay không.

Anh em tự kiểm được gì sau khi phanh đã nguội

Khi phanh đã nguội hẳn, anh em tự kiểm được bằng mắt từ bên ngoài mà không chạm vào bánh: dấu vết nhiệt hay dầu mỡ, bánh nào khác thường và hoàn cảnh lúc quá nhiệt, nhưng kết quả này chưa đủ để kết luận phanh còn an toàn.

Trước khi lại gần, anh em đỗ xe nơi bằng phẳng, kéo phanh đỗ, chèn bánh và tuyệt đối không chui gầm, vì xe có thể xê dịch đè lên người đang ở dưới:

1. Nhìn từ ngoài xem vành hoặc sơn quanh bánh có đổi màu, vết cháy hoặc dầu mỡ rỉ ra không, vì đó là dấu vết của nhiệt hoặc rò rỉ.
2. So sánh các bánh xem bánh nào có dấu hiệu rõ hơn, vì bánh khác biệt thường là manh mối về chỗ chỉnh lệch hoặc bố bị bó.
3. Ghi lại hoàn cảnh như phanh bao lâu, ở dốc nào, bánh nào có khói và phanh yếu từ lúc nào, để gara tìm nguyên nhân gốc.

Nhìn từ ngoài chỉ đánh giá được sơ bộ, còn muốn xem đầy đủ mặt bố và mặt trong tang thì thường phải tháo bánh, và với phanh tang trống còn phải tháo cả tang, nên anh em đừng cố tự tháo mà để gara kiểm bố và tang. Việc đánh giá bố còn dùng được hay không cần dụng cụ, kê chống xe an toàn và thông số của hãng, kể cả với xe có cửa kiểm tra bố.

Khi nào phải dừng xe ngay và gọi gara

Các bác tài phải dừng xe ngay khi bánh bốc khói hoặc phanh yếu dần lúc đổ dốc, còn sau khi phanh đã nguội mà bàn đạp lún sâu, nặng bất thường, xe kéo lệch hoặc có dầu mỡ rỉ ở bánh thì không chạy tiếp, và trong cả hai trường hợp đều gọi Gara Minh Nhựt thay vì tự lái về.

• Bánh bốc khói: nhiệt rất cao có thể lan sang chi tiết khác, nên dừng ngay và làm theo mục xử lý ở trên.
• Phanh yếu dần: đạp lâu mà xe giảm tốc ngày càng ít là lúc phải tìm chỗ dừng sớm.
• Bất thường khi đã nguội: bàn đạp lún sâu, nặng bất thường hoặc xe kéo lệch cho thấy bố hoặc tang có thể đã hỏng.
• Dầu mỡ ở bánh: dầu mỡ rỉ ra quanh bánh có thể đã dính bố, làm phanh mất lực lúc cần dừng gấp.

Nếu xe dừng giữa đường và không chạy tiếp được thì anh em gọi Gara Minh Nhựt, nhận gọi 24 giờ mỗi ngày, để được hỗ trợ sửa xe tải lưu động hoặc kéo xe trong bán kính 20km.

Gara kiểm tra và xử lý gì sau khi cháy bố thắng

Sau khi phanh quá nhiệt, thợ tháo bánh rồi tháo tang với phanh tang trống, hoặc xem má kẹp và đĩa với phanh đĩa, để đánh giá hư hỏng và tìm nguyên nhân trước khi quyết định sửa, vì chỉ nhìn bên ngoài không thấy hết mặt bố và mặt tang.

Thợ cũng xem tang có nứt chân chim, đốm cứng, biến màu hay méo không, rồi so đường kính tang với giới hạn của hãng. Thợ kiểm tiếp lò xo hồi, cam, phớt bánh, mỡ bạc đạn và bầu phanh, vì nhiệt có thể làm yếu lò xo, chảy mỡ hoặc hỏng chi tiết ở gần tang. Với phanh dầu, thợ kiểm thêm xy-lanh con, cúp-ben và dầu phanh.

Bố đã chai bóng hoặc nứt do nhiệt thì thường phải thay chứ không chỉnh lại để dùng tiếp, và việc chỉnh lại chỉ hợp khi bố còn tốt như bài cách tăng bố thắng xe tải giải thích. Tang nứt thì không dùng tiếp, còn tang biến màu hoặc có vết thì gara đo rồi mới quyết định giữ hay thay, vì mỗi tang mòn khác nhau. Thợ cũng kiểm tìm nguyên nhân quá nhiệt như bó, chỉnh lệch hay phanh phụ hỏng, bởi chỉ thay bố mà bỏ nguyên nhân thì lần xuống dốc sau bố lại cháy.

Hạng mục và giá được chốt sau khi kiểm, nên anh em biết rõ phần nào phải thay và phần nào còn dùng được. Anh em có thể xem thêm dịch vụ sửa chữa xe tải, xe container, xe đầu kéo của gara, hoặc gọi 0902 915 871 và báo đời xe cùng triệu chứng để gara tư vấn hướng xử lý.

Câu hỏi thường gặp

Xe bị cháy bố thắng có chạy tiếp được không?

Không nên chạy tiếp, vì bố đã quá nhiệt có thể chai hoặc nứt nên phanh yếu bất ngờ, nhất là khi phía trước còn dốc. Các bác tài hãy dừng ở chỗ an toàn và gọi Gara Minh Nhựt để kiểm bố và tang trước khi chạy tiếp.

Bố thắng bị cháy có tự hết khi nguội không?

Không tự hết nếu bố đã chai hoặc nứt, vì tổn thương do nhiệt không phục hồi khi nguội. Với mất phanh do nóng thì phanh thường ăn lại khi nguội, nhưng anh em khó phân biệt hai trường hợp nếu không tháo ra xem, nên sau lần quá nhiệt nặng vẫn nên để gara kiểm bố và tang.

Bánh xe đang bốc khói thì có nên dội nước lên để làm nguội không?

Không nên, vì tang trống đang rất nóng gặp nước lạnh sẽ nguội đột ngột nên có thể nứt hoặc biến dạng, còn nước bắn lên bốc hơi nóng gây bỏng. Anh em hãy dừng xe ở chỗ thoáng, xa vật dễ cháy, đứng xa bánh và để phanh nguội tự nhiên, còn khi có lửa thì gọi 114.