Xe tải bị bó thắng: nguyên nhân và cách xử lý an toàn

Xe tải bị bó thắng là hiện tượng phanh không nhả hết dù anh em đã nhả chân phanh hoặc phanh đỗ, khiến bố vẫn cọ vào tang hoặc đĩa khi bánh quay, nên xe ì, bánh nóng, có mùi khét và bố mòn nhanh. Nguyên nhân khác nhau theo từng hệ phanh, vì phanh hơi có thể bó khi bầu tích năng không nhận đủ khí để nhả hoặc khi cam, guốc bị kẹt, còn phanh dầu có thể bó do xy-lanh con kẹt hay ống dầu hỏng. Xe đỗ lâu ngày cũng dễ bị dính bố vào tang vì gỉ và ẩm. Bài này giúp các bác tài nhận ra dấu hiệu, tự kiểm an toàn từ bên ngoài và biết khi nào phải dừng xe để gọi gara.

Xe tải bị bó thắng thường có những dấu hiệu nào

Dấu hiệu dễ thấy nhất là xe ì dù nhấn ga, kèm bánh nóng bất thường và mùi khét sau khi dừng, vì bố vẫn cọ vào tang khi anh em không đạp phanh.

• Xe ì nặng: bố cọ tang dù không đạp phanh nên xe chậm hơn bình thường, nhấn ga như mọi khi vẫn không lên tốc.
• Mùi khét: ma sát liên tục sinh nhiệt ở tang, nên sau khi dừng có thể có mùi khét hoặc khói mỏng quanh bánh.
• Bánh nóng lệch: bánh bị bó tỏa nhiều nhiệt hơn các bánh khác, nên thợ biết kiểm bánh nào trước, còn anh em đừng sờ tay vào.
• Xe kéo lệch: khi chỉ một bên bị bó thì bên đó cản nhiều hơn, nên xe có thể kéo lệch về phía bánh kẹt.
• Tiếng cọ: bố cọ tang có thể gây tiếng cọ hoặc két nhẹ kéo dài suốt lúc chạy, chứ không chỉ khi anh em đạp phanh.

Máy phải gánh thêm lực cản của bố nên xe còn hao dầu hơn bình thường. Một bánh nóng hơn hẳn thường cho thấy lỗi nằm riêng ở bánh đó, còn nhiều bánh cùng nóng thì lỗi có thể nằm ở phần chung như van khí, bàn đạp hay phanh đỗ. Đó chỉ là hướng nghi ngờ nên gara phải kiểm mới kết luận.

Bó thắng dễ bị lẫn với cháy bố thắng, nên anh em có thể phân biệt hai tình trạng theo bảng sau.

Nếu bánh không nóng và tiếng két chỉ xuất hiện khi đạp phanh thì chưa chắc là bó thắng, vì tiếng két lúc đạp thường liên quan tới bố hoặc tang chứ không phải lỗi phanh không nhả. Anh em xem bài thắng xe tải kêu két két để phân biệt nguồn tiếng kêu.

Trước tiên cần biết xe dùng phanh hơi hay phanh dầu

Xe tải nặng, đầu kéo và xe container thường dùng phanh hơi, còn xe tải nhỏ thường dùng phanh dầu, và có xe tải trung dùng phanh dầu trợ lực khí nén nên vẫn có đồng hồ áp khí trong cabin.

Nhận đúng hệ phanh trước giúp thợ kiểm đúng chỗ, nên nếu chưa chắc xe thuộc loại nào thì anh em xem sổ hướng dẫn hoặc báo đời xe cho gara xác định.

Phanh hơi bị bó thường do những chỗ nào

Phanh hơi bị bó khi bầu tích năng không nhận đủ khí để nhả, hoặc khi khí trong bầu phanh không xả hết và cam, guốc, lò xo hồi bị kẹt, nên bố vẫn ép vào tang dù anh em đã nhả chân. Các chỗ thường được nghi ngờ gồm có:

• Bầu tích năng: thiếu áp khí, rò mạch phanh đỗ, van phanh đỗ hỏng hoặc bầu kẹt thì lò xo vẫn ép phanh, nên bố không rời tang.
• Cam kẹt gỉ: bạc cam thiếu mỡ hoặc gỉ thì cam không xoay về, nên guốc vẫn tì vào tang dù khí trong bầu đã xả.
• Guốc kẹt chốt: chốt gỉ hoặc khô mỡ làm guốc về chậm, nên bố vẫn cọ vào tang.
• Lò xo hồi yếu: lò xo mỏi hoặc bị nhiệt làm yếu thì không đủ lực kéo guốc về, nên bố không rời tang hẳn.
• Chỉnh bố quá chặt: khe hở giữa bố và tang không còn nên bố cọ ngay cả khi chưa đạp, cần chỉnh theo hành trình cần đẩy của hãng.
• Van xả chậm: van xả nhanh, van rơ-le hoặc van phanh chân kẹt thì khí không xả hết, nên nhả chân có thể nghe tiếng xả hơi lạ.

Khi khí trong bầu phanh được xả đi thì lò xo hồi kéo cần đẩy và guốc về, nên chỗ nào giữ khí lại hoặc làm cơ cấu kẹt thì bố vẫn ép vào tang. Trên xe có bầu tích năng, lò xo rất mạnh ép phanh khi không có khí và chỉ nhả khi khí nén đủ áp vào buồng lò xo. Việc chỉnh bố phải theo hành trình cần đẩy do hãng quy định như bài cách tăng bố thắng xe tải đã giải thích.

Nếu cần hiểu bầu tích năng làm việc ra sao thì anh em đọc mục nguyên lý trong bài thắng hơi xe tải. Việc xác định đúng chỗ kẹt cần kê chống xe, đo hành trình và kiểm xả khí từng bầu bằng dụng cụ, nên anh em để gara làm chứ đừng tự chui gầm.

Phanh dầu bị bó thường do những chỗ nào

Phanh dầu bị bó khi áp dầu không về hết lúc anh em nhả chân hoặc pít-tông bị kẹt, nên cơ cấu hồi vị không đưa được bố rời tang hoặc đĩa. Các chỗ thường được nghi ngờ gồm có:

• Xy-lanh con kẹt: dầu phanh hút ẩm làm gỉ thành xy-lanh, hoặc bụi lọt qua chụp bụi, khiến pít-tông không lùi về.
• Ống dầu hỏng ruột: ống mềm lão hóa phồng ruột làm dầu hồi rất chậm, nên thường chỉ một bánh bị bó dù ống nhìn vẫn bình thường.
• Xy-lanh cái: chỉnh bàn đạp hoặc cần đẩy quá sát làm cúp-ben che lỗ bù dầu, nên áp dư không về bình chứa và nhiều bánh cùng bị bó.
• Dầu bẩn hoặc sai loại: dầu lẫn tạp chất hoặc sai loại làm cúp-ben cao su phồng và kẹt, nên pít-tông hồi chậm và bố vẫn cọ.
• Cáp phanh tay kẹt: cáp gỉ hoặc khô không hồi về khi hạ cần, nên bố vẫn kẹp dù anh em đã nhả phanh tay.

Phanh đĩa cũng có lỗi tương tự khi pít-tông hoặc chốt trượt của ngàm phanh (caliper) bị kẹt, còn trên nhiều xe tải nhỏ thì phanh tay kéo bố bằng dây cáp nên cáp gỉ sẽ giữ bố lại. Nhiều nguyên nhân trên cho triệu chứng giống nhau, nên anh em không nên đoán mà cần để gara kiểm từng chỗ.

Anh em đừng tự nới ốc xả gió hay đầu ống dầu để xả bớt áp, vì làm vậy khí lọt vào hệ và có thể làm phanh mất lực, nên việc này để gara làm đúng quy trình.

Vì sao xe đỗ lâu ngày dễ bị dính bố vào tang

Khi xe đứng yên nhiều ngày, nhất là mùa mưa ẩm, hơi nước đọng làm mặt tang gỉ và bố bị ẩm có thể bám vào lớp gỉ đó, nên bố có thể dính chặt vào tang.

Tình trạng này càng dễ xảy ra khi xe đỗ với phanh đỗ đang kéo, vì bố bị ép sát tang suốt thời gian đỗ. Các chi tiết không được vận hành lâu như trục cam, pít-tông xy-lanh con hay cáp phanh tay cũng gỉ và khô mỡ, nên khi xe chạy lại thì chúng không về kịp.

Nếu xe sắp đỗ lâu thì anh em hỏi hướng dẫn của hãng về cách đỗ, vì có hãng cho chèn bánh chắc thay cho kéo phanh đỗ suốt thời gian dài. Trước khi chạy lại sau nhiều ngày đỗ, anh em nên nhờ gara kiểm phanh, vì chạy lúc bố còn dính sẽ sinh nhiệt làm chai bố và nóng tang. Khi bố đã dính thì anh em đừng gõ búa hay chạy cho bong, vì gõ búa dễ làm nứt tang hoặc bong mảnh bố.

Anh em tự kiểm được gì khi xe đã đỗ an toàn

Các bác tài tự kiểm được năm việc từ ngoài tầm bánh, gồm chèn bánh, xem kim áp và đèn phanh đỗ, quan sát khói hoặc vành đổi màu, nhớ bánh nghi ngờ và không nhích xe. Việc này chỉ để quyết định có nên chạy tiếp hay không và tuyệt đối không chui gầm:

1. Đỗ xe nơi bằng phẳng và chèn bánh chắc trước, vì xe chưa chèn có thể tự lăn khi phanh đỗ nhả hoặc bố hết kẹt.
2. Với phanh hơi, nổ máy cho kim áp đủ rồi nhả phanh đỗ, nếu đèn báo vẫn sáng thì gọi gara, vì kim áp chỉ cho biết áp trong bình.
3. Đứng ngoài tầm bánh quan sát khói, vành đổi màu hoặc mùi khét, vì đó là dấu vết bố cọ tang, và đừng sờ hay dội nước lên bánh.
4. Nhớ bánh nào có dấu hiệu rõ hơn rồi báo gara, vì thông tin này giúp thợ thu hẹp chỗ nghi ngờ.
5. Nếu nghi phanh bị bó thì đừng nhích xe hay lái đi tiếp, vì chưa biết lực phanh còn bao nhiêu hay bánh có quá nhiệt không, nên gọi gara.

Bầu tích năng chỉ nhả khi khí đủ áp nên anh em xem kim áp trước khi nhả phanh đỗ. Vì lò xo bên trong nén rất mạnh và có thể bung ra gây thương tích, anh em không tự xả bầu tích năng hay tự tháo bầu ra. Một số bầu có cơ cấu nhả bằng tay để kéo xe, nhưng đây là việc của thợ vì cần dụng cụ và đúng quy trình của hãng.

Khi nào phải dừng xe ngay và gọi gara

Các bác tài phải dừng xe ngay ở chỗ an toàn khi bánh bốc khói, phanh đỗ không nhả, xe ì hoặc kéo lệch kèm tiếng cọ không dứt hoặc phanh yếu dần. Sau đó hãy chèn bánh và gọi Gara Minh Nhựt thay vì tự lái về, nhất là trên đường đèo hoặc đường dốc:

• Bánh bốc khói: dừng xe ở chỗ an toàn, tắt máy, chèn bánh, đứng xa, không sờ hay dội nước lên tang, còn có lửa thì gọi 114.
• Phanh đỗ không nhả: đèn vẫn sáng dù đã đủ áp thì bầu tích năng hoặc van phanh đỗ có thể lỗi, nên đừng cố chạy mà gọi gara.
• Xe ì, kéo lệch: kèm tiếng cọ không dứt có thể do bố bó làm nóng tang, nên dừng xe vì phanh dễ yếu đúng lúc cần dùng.
• Phanh yếu dần: khi xuống dốc hoặc sau đoạn đường dài, bố và tang nóng có thể làm phanh yếu (brake fade), nên dừng an toàn rồi gọi gara.

Cách xử lý từng bước khi bánh bốc khói nằm trong bài cháy bố thắng xe tải. Nếu xe dừng giữa đường và không chạy tiếp được thì các bác tài gọi để Gara Minh Nhựt hỗ trợ bằng dịch vụ sửa xe tải lưu động, nhận gọi 24 giờ mỗi ngày, hoặc kéo xe trong bán kính 20km.

Gara kiểm tra và sửa bó thắng những gì

Thợ xác định bánh bị bó trước, rồi với phanh hơi thì kiểm van khí, bầu phanh, cam, guốc, lò xo hồi và độ chỉnh, còn với phanh dầu thì kiểm xy-lanh con, ống mềm, xy-lanh cái, dầu phanh và cáp phanh tay.

Gara Minh Nhựt kiểm được cả phanh hơi lẫn phanh dầu cho xe tải nặng, nên anh em báo đời xe cùng triệu chứng để thợ xác định đúng hệ trước khi kiểm. Thợ kê chống xe an toàn rồi kiểm áp khí và việc nhả của phanh đỗ, sau đó soát từng chi tiết theo thông số của hãng, vì mỗi bánh có thể cho dấu hiệu riêng.

Sau khi tìm ra chỗ kẹt, thợ làm sạch gỉ ở chi tiết kẹt, bôi trơn đúng chỗ như bạc cam và chốt bằng loại mỡ hãng quy định mà không để mỡ dính vào bố hay mặt tang, hoặc thay chi tiết hỏng. Thợ cũng kiểm bố và tang xem đã quá nhiệt chưa, vì bố chai bóng hay hư do nhiệt và tang nứt hoặc biến màu cần được đánh giá riêng theo giới hạn của hãng, trong đó tang nứt thì không dùng tiếp. Hạng mục và giá được chốt sau khi kiểm, nên anh em biết rõ phần nào phải thay và phần nào còn dùng được.

Anh em có thể xem thêm dịch vụ sửa chữa xe tải, xe container, xe đầu kéo của gara, hoặc gọi 0902 915 871 và báo đời xe cùng triệu chứng để gara tư vấn hướng xử lý.

Câu hỏi thường gặp

Xe tải lâu không đi bị bó thắng thì chạy một đoạn cho bố bong được không?

Không nên, vì bố còn kẹt thì cọ tang liên tục, sinh nhiệt làm chai bố và nóng tang trong khi chỗ kẹt vẫn còn đó. Anh em đừng cố chạy, hãy chèn bánh chắc rồi gọi Gara Minh Nhựt kiểm từng bánh, vì nếu bố chỉ dính do gỉ thì thợ sẽ tháo ra làm sạch.

Chỉ một bánh nóng và có mùi khét thì có phải bố bị bó không?

Nhiều khả năng bánh đó bị bó nhưng chưa chắc, vì bạc đạn thiếu mỡ hoặc bố ăn phanh quá nhiều do chỉnh lệch cũng cho dấu hiệu gần giống. Anh em đừng chạm vào bánh nóng, hãy ghi lại bánh nào nóng và lúc nào bắt đầu có mùi để gara kiểm bằng dụng cụ.

Bó thắng khác gì với cháy bố thắng?

Bó thắng là phanh không nhả hết nên bố cọ tang dù không đạp phanh, còn cháy bố là bố quá nhiệt nên chai, nứt và mất ma sát. Bó kéo dài có thể dẫn tới cháy bố, nhưng rà phanh khi đổ dốc dài cũng gây cháy bố, nên bánh bốc khói thì anh em dừng xe gọi gara.