Xe tải đề yếu, đề lâu mới nổ (buổi sáng, trời lạnh): Chẩn đoán và Xử lý

Xe tải đề yếu, đề rề rề hoặc phải đề nhiều lần mới nổ là chuyện hay gặp vào buổi sáng và khi trời lạnh. Có khi củ đề quay chậm và đèn táp-lô tối sập; có khi củ đề quay khỏe mà máy vẫn lâu bắt nổ — hai kiểu này do hai nhóm nguyên nhân khác hẳn nhau, nên phải nhận đúng kiểu trước rồi mới tìm đúng chỗ. Bài này giúp tài xế tách hai kiểu chỉ bằng vài dấu hiệu, hiểu vì sao trời lạnh làm đề khó hơn, và biết khi nào nên dừng đề để khỏi hỏng thêm.

Trước hết phân biệt đề quay yếu với đề khỏe mà không nổ

Hai kiểu đề khó có gốc khác nhau, và tách được chúng là bước đầu giúp khỏi thay nhầm đồ.

• Kiểu thứ nhất là củ đề (starter motor) quay yếu, quay chậm, đèn táp-lô tối sập khi vặn chìa, đôi khi chỉ nghe tiếng “tạch tạch” mà máy không quay — gốc nằm ở hệ điện và bộ khởi động.
• Kiểu thứ hai là củ đề quay khỏe, máy quay đều bình thường nhưng lâu mới bắt nổ — gốc nằm ở nhiên liệu, xông sấy hoặc sức nén.

Có một mẹo tách nhanh ngay trên xe: bật đèn pha rồi vặn chìa đề. Nếu đèn sụp tối nhiều lúc đề thì nguồn điện đang yếu, nên nghi ắc quy hoặc dây mát; còn nếu đèn vẫn sáng ổn định mà máy quay khỏe không nổ thì chuyển hướng sang nhiên liệu và xông sấy.

Vì sao sáng sớm và trời lạnh lại đề khó hơn

Cùng một chiếc xe nhưng sáng lạnh đề khó hơn trưa nắng, vì trời lạnh làm lộ ra các khiếm khuyết vốn có. Dầu nhớt đặc lại khi lạnh nên máy nặng hơn, và củ đề phải kéo gắng hơn để quay máy. Ắc quy cũng giảm dung lượng khi nhiệt độ xuống, nên một bình đã hơi yếu thì gặp lạnh càng đuối. Với máy dầu, buồng đốt nguội làm nhiệt nén khó đạt ngưỡng tự cháy, nên xe càng phụ thuộc vào bugi xông sấy (glow plug) nung nóng buồng đốt trước khi đề. Nắm mấy yếu tố này giúp phân biệt xe chỉ khó nổ lúc lạnh với xe đã hỏng thật cần sửa.

Nếu đề quay yếu thì kiểm nguồn điện và củ đề

Khi củ đề quay rề và đèn tối, dò lần lượt từ chỗ nhẹ tới chỗ nặng:

• Cọc bình lỏng hoặc dây mát (ground) đóng ten. Đây là nguyên nhân nhẹ và hay gặp nhất; lớp ten làm điện trở tăng và dòng đề sụt, nên chỉ cần chà sạch rồi siết chặt là nhiều xe đề lại bình thường.
• Ắc quy yếu hoặc chai. Đo điện áp lúc nghỉ khoảng 12,6V ở hệ 12V hoặc 25,2V ở hệ 24V; khi vặn đề mà điện áp tụt sâu dưới khoảng 10V (hệ 12V) hoặc 20V (hệ 24V) thì đó là dấu hiệu nghi bình yếu; nhưng nên sạc đầy rồi đo lại và loại trừ củ đề hút dòng quá lớn trước khi kết luận thay, vì bình chỉ thiếu điện thì sạc lại được.
• Củ đề mòn chổi than hoặc kẹt bánh răng bendix. Củ đề quay yếu, chỉ tạch, đôi khi kèm khói và mùi khét dù bình vẫn còn điện — lúc này phải tháo củ đề ra làm.

Đề khỏe mà lâu nổ thì kiểm xông sấy và nhiên liệu

Khi củ đề quay khỏe mà máy vẫn ì ạch mới nổ, nguồn điện coi như ổn và hướng nghi chuyển sang ba chỗ:

• Bugi xông sấy (glow plug) hỏng. Buồng đốt không đủ nóng nên máy dầu rất khó nổ khi nguội dù củ đề quay tốt; dấu hiệu là đèn báo xông sấy không sáng hoặc tắt quá nhanh.
• Lọc nhiên liệu nghẹt hoặc lọt khí trong đường dầu. Lọc bẩn cản dầu lên, còn khí lọt vào làm bơm mất mồi, nên máy phải quay lâu mới gom đủ dầu để nổ.
• Sức nén yếu do xéc-măng (piston ring) hoặc xu-páp (valve) mòn. Buồng đốt mất kín nên nhiệt nén không đạt ngưỡng cháy — đây là mức nặng nhất, thường khó nổ rõ khi máy nguội và cần đo kiểm chuyên sâu.

Khi nào nên ngừng đề và giao xe cho gara

Một thói quen tai hại là cứ đề liên tục cho tới khi máy chịu nổ. Mỗi lần đề không nên quá 10 giây, vì dòng lớn kéo dài làm nóng và cháy cuộn dây củ đề; giữa các lần nên nghỉ khoảng 30 giây cho củ đề nguội, và nếu vài lần vẫn không nổ thì dừng lại tìm nguyên nhân thay vì đề tiếp.

Nên đưa xe cho gara khi đã siết cọc và thay bình mới mà vẫn đề yếu; khi củ đề bốc khói, có mùi khét hoặc chỉ tạch mà không quay; khi máy dầu quay khỏe nhưng vẫn không nổ sau khi đã loại trừ ắc quy; hoặc khi nghi sức nén yếu. Các hạng mục xông sấy, bơm cao áp, củ đề và đo nén cần thiết bị chuyên dụng, nên tự làm dọc đường thường không đủ điều kiện. Gara Minh Nhựt tại 321 Quốc lộ 51, Phước Tân, Biên Hòa chuyên đại tu máy và hộp số xe nặng từ năm 2000, kiểm được cả hệ khởi động lẫn sức nén. Gọi 0902 915 871 để được tư vấn và hẹn kiểm tra. Bài liên quan: Máy phát điện xe tải không sạc, Cách khởi động xe khi hết bình và Cách chọn bình ắc quy xe tải.

Câu hỏi thường gặp

Sáng nào xe cũng đề yếu, trời ấm lại đề tốt là do đâu?
Trời lạnh làm nhớt đặc lại và ắc quy giảm dung lượng, nên khiếm khuyết sẵn có lộ ra rõ hơn. Nên đo điện áp bình lúc nghỉ và lúc đề; nếu tụt sâu thì nghi bình yếu, nên sạc đầy đo lại rồi mới quyết thay. Với máy dầu, kiểm thêm bugi xông sấy (glow plug) vì nó lo phần nổ khi nguội.

Làm sao biết lỗi ở bình ắc quy hay ở củ đề?
Bật đèn pha rồi vặn chìa đề: đèn sụp tối nhiều và củ đề quay rề là nghiêng về nguồn điện, tức ắc quy hoặc dây mát. Nếu củ đề chỉ tạch hoặc quay yếu kèm mùi khét dù bình còn đủ điện thì nghiêng về củ đề (starter motor).

Đề mãi không nổ, có nên đề liên tục cho tới khi máy chịu nổ không?
Không nên. Đề quá 10 giây mỗi lần làm dòng lớn kéo dài, nung nóng và cháy cuộn dây củ đề. Giữa các lần đề nên nghỉ khoảng 30 giây; nếu vài lần vẫn không nổ thì dừng lại kiểm nguyên nhân thay vì đề tiếp.